Shloka 59
Nakula–Śakuni Duel and the Night Battle; Śikhaṇḍin–Kṛpa Engagement (नकुल-शकुनियुद्धं तथा रात्रियुद्धवर्णनम्)
Devanagari script
स सिंह इव मातजूं विकर्षन् भूरिदक्षिण: । व्यरोचत कुरुश्रेष्ठ: सात्वतप्रवरं युधि,जैसे सिंह किसी मतवाले हाथीको खींचता है, उसी प्रकार प्रचुर दक्षिणा देनेवाले कुरुश्रेष्ठ भूरिश्रवा युद्धस्थलमें सात्वतवंशके प्रमुख वीर सात्यकिको घसीटते हुए बड़ी शोभा पा रहे थे
Translation
وكما يجرّ الأسدُ فيلًا ثملًا، كذلك كان بهوريدكشِنا—وهو خيرُ الكورو، المشهورُ بسعة العطاء—يتلألأ في ساحة الوغى، وهو يجرّ ساتيكي، أبرَزَ أبطال الساتڤتة، في القتال.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सिंहःlion
सिंहः:
Karta
TypeNoun
Rootसिंह
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
मातङ्गम्elephant
मातङ्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootमातङ्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
विकर्षन्dragging/pulling
विकर्षन्:
Karta
TypeVerb
Rootवि+कृष्
FormPresent active participle (Parasmaipada), Masculine, Nominative, Singular
भूरिदक्षिणःone who gives abundant gifts (fees)
भूरिदक्षिणः:
Karta
TypeAdjective
Rootभूरिदक्षिण
FormMasculine, Nominative, Singular
व्यरोचतshone/appeared splendid
व्यरोचत:
TypeVerb
Rootवि+रुच्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
कुरुश्रेष्ठःbest of the Kurus
कुरुश्रेष्ठः:
Karta
TypeNoun
Rootकुरुश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
सात्वतप्रवरम्the foremost among the Sātvatas
सात्वतप्रवरम्:
Karma
TypeNoun
Rootसात्वतप्रवर
FormMasculine, Accusative, Singular
युधिin battle
युधि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुध्
FormFeminine, Locative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes