Previous Verse
Next Verse

Shloka 68

Śalya–Bhīma Gadāyuddham (मद्रराज-भीमसेन गदायुद्धम्)

तौ परस्परमासाद्य खड्गदन्तनखायुधौ । हृष्टवत्‌ सम्प्रजद्गवाते व्याप्रकेसरिणाविव,वे दोनों खड़ग, दन्‍त और नखका आयुधके रूपमें उपयोग करते थे और बाघ तथा सिंहोंके समान एक-दूसरेसे भिड़कर बड़े हर्ष और उत्साहके साथ परस्पर प्रहार कर रहे थे

tau parasparam āsādya khaḍgadantanakhāyudhau | hṛṣṭavat samprajadgāvāte vyāprakeśariṇāv iva ||

قال سنجيا: لما تقاربا والتحما، اقتتلا كأن سلاحهما ليس السيف وحده، بل الأنياب والمخالب. وكالنمر والأسد إذا اشتبكا في صراعٍ محموم، كانا يتبادلان الضربات مرارًا ببهجةٍ محمومة وحماسةٍ ضارية—صورةٌ تُبرز كيف تُلهب الحربُ البأسَ حتى يبلغ شدةً تكاد تكون حيوانية، وهي في الوقت نفسه تدفع الرجال إلى الهلاك المتبادل.

तौthose two
तौ:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Dual
परस्परम्each other
परस्परम्:
Karma
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर
आसाद्यhaving approached/encountered
आसाद्य:
Karma
TypeVerb
Rootआ + सद्
FormLyap (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
खड्ग-दन्त-नख-आयुधौhaving swords, teeth, and nails as weapons
खड्ग-दन्त-नख-आयुधौ:
Karta
TypeNoun
Rootआयुध
FormMasculine, Nominative, Dual
हृष्टवत्joyfully, with exhilaration
हृष्टवत्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootहृष्टवत्
सम्प्रजद्गवातेthey roared/laughed aloud together
सम्प्रजद्गवाते:
Karta
TypeVerb
Rootसम् + प्र + जद्/जद्ग (onomatopoeic verbal base used for roaring/laughing)
FormPresent, Third, Dual, Parasmaipada
व्याप्र-केसरिणौtwo lions with bristling manes
व्याप्र-केसरिणौ:
Karta
TypeNoun
Rootकेसरिन्
FormMasculine, Nominative, Dual
इवlike, as if
इव:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइव

संजय उवाच

S
Sañjaya
S
sword (khaḍga)
T
teeth (danta)
C
claws (nakha)
T
tiger
L
lion

Educational Q&A

The verse highlights how battle can reduce refined martial skill to raw ferocity—"as if" teeth and claws were weapons—warning that exhilaration in violence can blur ethical restraint, even while it displays courage.

Sañjaya describes two warriors who have closed to very near range and are exchanging rapid, forceful blows with great excitement, compared to a tiger and a lion fighting face to face.