Shloka 443
Droṇa’s Conditional Boon: The Plan to Capture Yudhiṣṭhira (द्रोणेन युधिष्ठिरग्रहणोपायः)
न क्रियाभिरनन चास्त्रेण मृत्यो: कश्षिन्निवार्यते जान पड़ता है, कोई भी न तो ब्रह्मचर्यके पालनसे, न वेदोंके स्वाध्यायसे, न कर्मोके अनुष्ठानसे और न अस्त्रोंके प्रयोगसे ही अपनेको मृत्युसे बचा सकता है
na kriyābhir na cāstreṇa mṛtyoḥ kaścin nivāryate
قال فايشَمبايانا: «لا أحد يستطيع دفعَ الموت—لا بالأعمال الطقسية ولا باستعمال السلاح. تؤكد هذه الآية حتمية الفناء، حتى مع الانضباط والقوة القتالية، وتذكّر بأن سعي الإنسان محدود أمام ناموس الزمان».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Death cannot be ultimately prevented by human means—neither religious action nor martial power can guarantee escape from mortality; this frames ethical action as valuable, yet limited before time.
In the Drona Parva’s war context, the narrator Vaiśampāyana states a reflective maxim: amid battlefield events and heroic efforts, death remains unavoidable, tempering pride in ritual merit or weapon-skill.