Shloka 423
Droṇa’s Conditional Boon: The Plan to Capture Yudhiṣṭhira (द्रोणेन युधिष्ठिरग्रहणोपायः)
नाशयेतामिहेच्छन्तौ मानुषत्वाच्च नेच्छत: । उनकी आत्मा तो एक है; परंतु इस भूतलके मनुष्योंको वे शरीरसे दो होकर दिखायी देते हैं। उन्हें मनसे भी पराजित नहीं किया जा सकता। वे यशस्वी श्रीकृष्ण और अर्जुन यदि इच्छा करें तो मेरी सेनाको तत्काल नष्ट कर सकते हैं; परंतु मानवभावका अनुसरण करनेके कारण ये वैसी इच्छा नहीं करते हैं
nāśayetām iha icchantau mānuṣatvāc ca necchataḥ | ekātmānau hi tau proktau bhūtale mānuṣair dvidhā dehataḥ prathitau | manasāpi na jetavyau yaśasvinau śrīkṛṣṇārjunau | icchetāṃ cet mama senāṃ kṣaṇād eva vināśayetām, mānuṣabhāvānusaraṇāt tu naivam icchataḥ ||
قال فايشَمبايانا: «لو شاءا لاستطاعا أن يدمّرا كلَّ ما هنا؛ غير أنهما، لالتزامهما حالَ البشر، لا يشاءان ذلك. في الحقيقة إن ذاتَهما واحدة، لكنهما على هذه الأرض يبدوان للناس جسدين اثنين. ولا يمكن قهرهما حتى في الخاطر. هذان المجيدان—شري كريشنا وأرجونا—لو اختارا لأفنيا جيشي في لحظة؛ لكنهما، اتباعًا لنهج السلوك الإنساني، لا يضمران مثل هذه المشيئة».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even those with overwhelming power may restrain themselves out of dharma: Kṛṣṇa and Arjuna could annihilate the opposing army instantly, yet they choose to act within the limits of human conduct, emphasizing ethical self-control over mere capability.
Vaiśampāyana comments on Kṛṣṇa and Arjuna’s extraordinary, near-invincible status—described as one in essence yet appearing as two—and explains that the reason they do not immediately destroy the enemy forces is their deliberate adherence to the human mode of action in the war.