Shloka 39
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
ततो मुमोच कालिड्: शक्ति तामकरोद् द्विधा । खड्गेन पृथुना मध्ये भानुमन्तमथाच्छिनत्,इतनेहीमें कलिंगराजकुमारने उनके ऊपर शक्ति चलायी; किंतु भीमसेनने उसके दो टुकड़े कर दिये और अपने विशाल खड्गसे भानुमानके शरीरको बीचसे काट डाला
tato mumoca kāliṅgaḥ śaktiṃ tām akarod dvidhā | khaḍgena pṛthunā madhye bhānumantam athācchinat ||
ثم قذف أميرُ كالينغا رمحَه. غير أن بهيمسينا شطر ذلك السلاح نصفين، وبسيفه العريض شقَّ بهانومان من وسطه. وهكذا، في منطق الدارما القاسي في ساحة القتال، تحسمُ سرعةُ الردّ وتفوّقُ القوة أمرَ الحياة والموت في لحظة.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harsh immediacy of kṣatriya-dharma in war: a warrior must respond decisively to lethal threats, and prowess combined with presence of mind determines outcomes; ethical reflection lies in recognizing war’s irreversible consequences even when actions follow battlefield duty.
A Kaliṅga prince hurls a śakti (spear) at Bhīma. Bhīma cuts the spear into two and then strikes down Bhānumān by cleaving him through the middle with a broad sword, as Sañjaya reports the events to Dhṛtarāṣṭra.