Previous Verse
Next Verse

Shloka 113

Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)

ततः शैक्यायसी गुर्वी प्रगृह्दा बलवान्‌ गदाम्‌ । भीमसेनस्ततस्तूर्ण पुप्लुवे मनुजर्षभ,नरश्रेष्ठ तब बलवान भीमसेन पूर्णतः लोहेके सारतत्त्व (फौलाद)-की बनी हुई भारी गदा हाथमें लेकर तुरंत उस रथसे कूद पड़े

tataḥ śaikyāyasī gurvī pragṛhya balavān gadām | bhīmasenas tataḥ tūrṇaṁ pupluve manujarṣabha ||

قال سنجيا: ثم إن بهيماسينا الجبار، وقد قبض على صولجان ثقيل مصنوع من حديد صلب، قفز سريعًا من العربة—كالثور بين الرجال—مستعدًا لأن يدفع القتال بقوته هو. وتُبرز هذه اللحظة عزيمة المحارب: ففي أتون الحرب يختار المواجهة المباشرة، حاملًا ثقل سلاحه وثقل مسؤوليته معًا.

ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
शैक्यायसीmade of iron/steel (iron-like)
शैक्यायसी:
Karma
TypeAdjective
Rootशैक्यायसी
FormFeminine, Accusative, Singular
गुर्वीम्heavy
गुर्वीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootगुरु
FormFeminine, Accusative, Singular
प्रगृह्यhaving grasped
प्रगृह्य:
TypeVerb
Rootग्रह्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), having seized/taken up
बलवान्mighty, strong
बलवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootबलवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
गदाम्mace
गदाम्:
Karma
TypeNoun
Rootगदा
FormFeminine, Accusative, Singular
भीमसेनःBhimasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
ततःthen
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम्
पुप्लुवेleapt, sprang
पुप्लुवे:
TypeVerb
Rootप्लु
FormLiṭ (Perfect), 3rd, Singular, Ātmanepada
मनुजर्षभO bull among men
मनुजर्षभ:
TypeNoun
Rootमनुज-ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīmasena (Bhīma)
G
gadā (mace)
R
ratha (chariot, implied by context)

Educational Q&A

The verse highlights kṣatriya resolve and accountability in battle: a warrior does not hesitate when duty calls, but commits fully—symbolized by Bhīma firmly taking up a heavy weapon and entering direct combat.

Sañjaya reports that Bhīmasena grasps a heavy iron mace and quickly leaps down from the chariot, signaling an immediate move to close-quarters fighting.