Shloka 6

Chapter 51: Saṃdhyākāla-saṃhāra

Evening Withdrawal after Arjuna’s Counter-Advance

Devanagari script

नृत्यतो रथमार्गेषु भीष्मस्य भरतर्षभ । भृशमार्तस्वरं चक्रुर्नागा मर्मणि ताडिता:,भरतश्रेष्ठ! वे रथके मार्गोंपर नृत्य-सा कर रहे थे। उनके बाणोंसे मर्मस्थानोंमें चोट खाये हुए हाथी अत्यन्त आर्तनाद करने लगे

Transliteration

nṛtyato rathamārgeṣu bhīṣmasya bharatarṣabha | bhṛśam ārtasvaraṃ cakrur nāgā marmaṇi tāḍitāḥ ||

Translation

قال سنجيا: «يا ثورَ آلِ بهاراتا! لمّا اندفعت عربةُ بهيشما في مسالك القتال كأنها ترقص، أخذت الفيلةُ—وقد أُصيبت في مواضعها الحيوية—تصرخ بصيحاتٍ حادّة موجعة.»

Word by Word

• नृत्यतः: of (him) dancing / while (he) was dancing
• नृत्यतः: Adhikarana
• Type: Verb
• Root: नृत्
• Form: शतृ-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त), पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• रथमार्गेषु: on the chariot-tracks/roads
• रथमार्गेषु: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: रथमार्ग
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• भीष्मस्य: of Bhishma
• भीष्मस्य: Sampradana
• Type: Noun
• Root: भीष्म
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• भरतर्षभ: O bull among the Bharatas (best of Bharatas)
• Type: Noun
• Root: भरतर्षभ
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• भृशम्: exceedingly, greatly
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम्

• आर्तस्वरम्: a distressed cry / lamenting sound
• आर्तस्वरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: आर्तस्वर
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• चक्रुः: they made / they uttered
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: लिट् (परस्मैपद), भूतार्थे (perfect used as past), प्रथम, बहुवचन

• नागाः: elephants
• नागाः: Karta
• Type: Noun
• Root: नाग
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• मर्मणि: in a vital spot / at the vulnerable point
• मर्मणि: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: मर्मन्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• ताडिताः: struck, wounded
• Type: Adjective
• Root: ताडित
• Form: क्त-प्रत्यय (भूतकर्मणि कृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Bhīṣma
• elephants (nāgāḥ)
• chariot-paths (ratha-mārga)