Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

Chapter 51: Saṃdhyākāla-saṃhāra

Evening Withdrawal after Arjuna’s Counter-Advance

स शिरांसि रणे<४रीणां रथांश्व॒ सयुगध्वजान्‌ । निचकर्त महावेगैर्भल्लै: संनतपर्वभि:,वे युद्धमें झुकी हुई गाँठवाले अत्यन्त वेगशाली भललोंद्वारा शत्रुओंके मस्तक, रथ, जूआ तथा ध्वज काट-काटकर गिराने लगे

sa śirāṃsi raṇe 'rīṇāṃ rathān aśvān sayugadhvajān | nicakarta mahāvegair bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ ||

قال سانجيا: في غمار القتال، أخذ يجزّ رؤوسَ الأعداء، ويقطع عرباتهم وخيولهم وأنْيُكَها (أعواد النير) وراياتهم—ضاربًا بسهامِ «بهلّا» شديدةِ السرعة، ذاتِ العُقَدِ المنحنية.

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
शिरांसिheads
शिरांसि:
Karma
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Accusative, Plural
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
अरीणाम्of enemies
अरीणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootअरि
FormMasculine, Genitive, Plural
रथान्chariots
रथान्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Accusative, Plural
अश्वान्horses
अश्वान्:
Karma
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Accusative, Plural
सयुगध्वजान्with yokes and banners
सयुगध्वजान्:
Karma
TypeAdjective
Rootस-युग-ध्वज
FormMasculine, Accusative, Plural
निचकर्तcut down / severed
निचकर्त:
Kriya
TypeVerb
Rootनि-छिद्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), Third, Singular, Parasmaipada
महावेगैःwith very swift
महावेगैः:
Karana
TypeAdjective
Rootमहावेग
FormMasculine, Instrumental, Plural
भल्लैःwith bhalla-arrows
भल्लैः:
Karana
TypeNoun
Rootभल्ल
FormMasculine, Instrumental, Plural
संनतपर्वभिःhaving bent/curved joints (i.e., with curved knots)
संनतपर्वभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootसंनत-पर्वन्
FormMasculine, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
E
enemies (arī)
H
heads (śiras)
C
chariots (ratha)
H
horses (aśva)
Y
yoke (yuga)
S
standard/flag (dhvaja)
B
bhalla-arrows (bhalla)

Educational Q&A

The verse highlights the stark reality of kṣatriya warfare: mastery in arms is shown by swiftly neutralizing both the opponent and his instruments of battle. Ethically, it reflects the Mahābhārata’s tension between dharma-bound duty in war and the grim violence that duty entails.

Sañjaya describes a warrior (contextually, a principal fighter in the battle) using very fast bhalla-arrows to sever enemies’ heads and to disable their chariots, horses, yokes, and flags—systematically breaking the enemy’s fighting capacity.