Previous Verse
Next Verse

Shloka 65

शिखण्डी तु समासाद्य भरतानां पितामहम्‌ | इषुभिस्तूर्णमव्यग्रो बहुभि: स समाचिनोत्‌,उसी समय शिखण्डीने भरतकुलके पितामह भीष्मके सामने पहुँचकर स्वस्थचित्तसे अनेक बाणोंद्वारा तुरंत ही उन्हें आच्छादित कर दिया

śikhaṇḍī tu samāsādya bharatānāṁ pitāmaham | iṣubhis tūrṇam avyagro bahubhiḥ sa samācinot ||

قال سنجيا: ثم إن شيخَنْدي، وقد واجه جدَّ آل بهاراتا، بهيشما، وجهاً لوجه، أسرع فغطّاه بوابلٍ من السهام الكثيرة، ثابتَ القلب غيرَ مضطرب. وفي المناخ الأخلاقي للمعركة يدلّ هذا الفعل على استهدافٍ مقصودٍ لبهیشما عبر محاربٍ لا يضربه بهيشما—حيلةٌ مثقلةٌ بالاعتبار الأخلاقي، حيث تستغلّ الاستراتيجية نذرًا ودَهرما شخصيةً وسط ضرورات الحرب.

शिखण्डीShikhandi
शिखण्डी:
Karta
TypeNoun
Rootशिखण्डिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
समासाद्यhaving approached/reached
समासाद्य:
TypeVerb
Rootसम्-आ-√सद्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
भरतानाम्of the Bharatas
भरतानाम्:
TypeNoun
Rootभरत
FormMasculine, Genitive, Plural
पितामहम्the grandsire (Bhishma)
पितामहम्:
Karma
TypeNoun
Rootपितामह
FormMasculine, Accusative, Singular
इषुभिःwith arrows
इषुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootइषु
FormFeminine, Instrumental, Plural
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम्
अव्यग्रःunagitated, composed
अव्यग्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootअव्यग्र
FormMasculine, Nominative, Singular
बहुभिःwith many (arrows)
बहुभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootबहु
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
समाचिनोत्covered/filled (him) completely
समाचिनोत्:
TypeVerb
Rootसम्-आ-√चि
Formलङ् (Imperfect), Past, 3rd, Singular, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sañjaya
Ś
Śikhaṇḍī
B
Bhīṣma (bharatānāṁ pitāmaha)

Educational Q&A

The verse highlights how personal dharma and vows shape battlefield ethics: Bhīṣma’s restraint toward Śikhaṇḍī becomes a strategic opening, showing that in war, moral commitments can be both noble and tactically consequential.

Śikhaṇḍī advances directly before Bhīṣma and rapidly showers him with many arrows, while remaining composed; Sañjaya reports this as part of the unfolding confrontation that leads toward Bhīṣma’s downfall.