Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts

सदा च प्रातरुत्थाय कृतजप्य: शुचिर्न॑प:,विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद्‌ है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा

sadā ca prātar utthāya kṛtajapyaḥ śucir nṛpaḥ | viparīta-kṛc ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ ||

قال فايشَمبايانا: «ينبغي للملك أن ينهض دائمًا في الصباح الباكر، وأن يبقى طاهرًا، وأن يتمّ تلاواته المقرّرة. ومن خالف السلوك القويم صار عدوي؛ وأما من عاش تحت الانضباط والطاعة فهو من أهل الودّ عندي». وفي هذا السياق كان يودهيشثيرا، المشهور بالرحمة، يذكّر إخوته ووزراءه مرارًا بأن دريتاراشترا جدير بالتوقير؛ فمن اتبع أوامره عُدَّ صديقًا ليودهيشثيرا، ومن عارضها عومل كمذنب مستحق للعقوبة.

सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
and
:
TypeIndeclinable
Root
प्रातर्in the morning
प्रातर्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootप्रातर्
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
TypeVerb
Rootउत्-स्था
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), कर्तरि
कृतजप्यःone who has performed the (required) japa
कृतजप्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृत-जप्य
FormMasculine, Nominative, Singular
शुचिःpure/clean
शुचिः:
Karta
TypeAdjective
Rootशुचि
FormMasculine, Nominative, Singular
नृपःking
नृपः:
Karta
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Nominative, Singular
विपरीतकश्चand one who acts contrariwise
विपरीतकश्च:
Karta
TypeAdjective
Rootविपरीत-काश् + च
FormMasculine, Nominative, Singular
मेmy/of me
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
शत्रुःenemy
शत्रुः:
Karta
TypeNoun
Rootशत्रु
FormMasculine, Nominative, Singular
नियम्यhaving restrained/controlled
नियम्य:
TypeVerb
Rootनि-यम्
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), कर्तरि
अश्नन्eats
अश्नन्:
TypeVerb
Rootअश्
FormPresent (लट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
भवेत्should be/becomes
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
FormOptative (विधिलिङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
नरःa man
नरः:
Karta
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira
D
Dhṛtarāṣṭra