Shloka 1
आदि पर्व — अध्याय ८३: ययाति-इन्द्र-संवादः तथा अष्टक-प्रश्नः
Yayāti–Indra Dialogue and Aṣṭaka’s Inquiry
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ११ श्लोक मिलाकर कुल ३८ श्लोक हैं) ऑपन-आ प्रात बछ। अर: 2 तग्रय्शीतितमो<ध्याय: देवयानी और शर्मिष्ठाका संवाद, ययातिसे शर्मिष्ठाके पुत्र होनेकी बात जानकर देवयानीका रूठकर पिताके पास जाना, शुक्राचार्यका ययातिको बूढ़े होनेका शाप देना वैशम्पायन उवाच श्रुत्वा कुमारं जातं तु देवयानी शुचिस्मिता । चिन्तयामास दु:खार्ता शर्मिष्ठां प्रति भारत
Vaiśampāyana uvāca |
śrutvā kumāraṁ jātaṁ tu devayānī śucismitā |
cintayāmāsa duḥkhārtā śarmiṣṭhāṁ prati bhārata ||
قال فايشَمبايانا: لما سمعت دِڤَياَني—ذات الابتسامة الطاهرة—أن غلاماً قد وُلد، استولى عليها الحزن وأخذت تُعمل فكرها في ألم، موجِّهة خواطرها المضطربة نحو شَرْمِشْتَا، يا بهاراتا.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how news that touches honor, trust, and social obligation can trigger inner turmoil; it implicitly warns that unchecked sorrow and resentment can become the seed of larger ethical and familial conflict.
Devayānī hears that a boy has been born (in the context of the Devayānī–Śarmiṣṭhā–Yayāti episode) and, distressed, begins brooding with her thoughts fixed on Śarmiṣṭhā, foreshadowing confrontation and escalation.