Shloka 54
ययाति–देवयानी संवादः
Yayāti–Devayānī Dialogue and Śukra’s Consent
कच उवाच तव प्रसादान्न जहाति मां स्मृति: स्मरामि सर्व यच्च यथा च वृत्तम् । न त्वेवं स्यात् तपस: संक्षयो मे ततः क्लेशं घोरमिमं सहामि,कचने कहा--गुरुदेव! आपके प्रसादसे मेरी स्मरणशक्तिने साथ नहीं छोड़ा है। जो बात जैसे हुई है, वह सब मुझे याद है। इस प्रकार पेट फाड़कर निकल आनेसे मेरी तपस्याका नाश होगा। वह न हो, इसीलिये मैं यहाँ घोर क्लेश सहन करता हूँ
Kaca uvāca: tava prasādān na jahāti māṁ smṛtiḥ; smarāmi sarvaṁ yac ca yathā ca vṛttam. Na tv evaṁ syāt tapasaḥ saṁkṣayo me; tataḥ kleśaṁ ghoram imaṁ sahāmi.
قال كَچا: «يا سيدي المعلّم، بفضلك لم تفارقني الذاكرة؛ فأنا أذكر كل شيء—ما حدث وكيف حدث. غير أنّي إن خرجتُ بشقّ البطن نقصتْ رياضتي وزهدي (التَّبَس). لذلك، اتقاءً لتلك الخسارة، أتحمّل هنا هذا العذاب الرهيب.»
कच उवाच
Educational Q&A
Even under extreme distress, one should uphold self-restraint and preserve spiritual discipline (tapas), choosing ethical integrity over an easier escape that would compromise one’s inner merit.
Kaca explains that, due to his teacher’s grace, he retains full memory of events, yet he refuses to force his way out by a violent act that would diminish his ascetic power; hence he continues to endure severe suffering.