Shloka 17
पाण्डोः श्राद्धं, सत्यवत्याः वनगमनम्, बाल्यस्पर्धा च
Pāṇḍu’s Śrāddha, Satyavatī’s Withdrawal, and Childhood Rivalry
या: काश्चिज्जीवता शक््या: कर्तुमभ्युदयक्रिया: । ता: सर्वा: समतिक्रम्य निमेषादिव्यवस्थिता:,जीवित पुरुषोंद्वारा अपने अभ्युदयके लिये जो-जो कर्म किये जा सकते हैं, उन समस्त सकाम कर्मोंको मैं त्याग दूँगा; क्योंकि वे सब कालसे सीमित हैं। अनित्य फल देनेवाली क्रियाओंके लिये जो सम्पूर्ण इन्द्रियोंद्वारा चेष्टा की जाती है, उस चेष्टाको भी मैं सर्वथा त्याग दूँगा; धर्मके फलको भी छोड़ दूँगा। अपने अन्तःकरणके मलको सर्वथा धोकर शुद्ध हो जाऊँगा
yāḥ kāścid jīvatā śakyāḥ kartum abhyudayakriyāḥ | tāḥ sarvāḥ samatikramya nimeṣād iva vyavasthitāḥ ||
قال فايشَمبايانا: «مهما تكن أعمال الارتقاء الدنيوي التي يستطيعها المرء ما دامت فيه حياة—فقد تجاوزتُها جميعًا، وأقف كأنما في لحظة واحدة، لأنها كلها محدودة بالزمان. سأهجر سعي الحواس كلّها وراء أفعالٍ ثمرتها فانية؛ بل سأترك التعلّق حتى بثمار الدharma. وبغسل أدران النفس من الداخل، سأصير طاهرًا طهارةً تامّة.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes vairāgya (detachment): actions pursued for worldly rise (abhyudaya) are time-bound and yield impermanent results, so one should transcend such striving and seek inner purification rather than clinging even to the fruits of dharma.
In Vaiśampāyana’s narration, a speaker (implied by the surrounding context) expresses a resolve to abandon all time-limited, desire-driven pursuits and to turn inward toward cleansing the mind—marking a shift from external achievement to spiritual purification.