अनुक्रमणिकाध्यायः (Anukramaṇikā Adhyāya) — Invocation, Narrator Frame, and Textual Scope
यदाओ्रषमसुराणां वधार्थे किरीटिनं यान्तममित्रकर्शनम् | कृतार्थ चाप्यागतं शक्रलोकात् तदा नाशंसे विजयाय संजय,मैंने जब सुना कि शत्रुओंका संहार करनेवाले किरीटी अर्जुन असुरोंका वध करनेके लिये गये थे और इन्द्रलोकसे अपना काम पूरा करके लौट आये हैं, संजय! तभी मैंने समझ लिया--अब मेरी जीतकी कोई आशा नहीं
yadā śrauṣam asurāṇāṁ vadhārthe kirīṭinaṁ yāntam amitrakarśanam | kṛtārthaṁ cāpy āgataṁ śakralokāt tadā nāśaṁse vijayāya sañjaya ||
يا سنجيا، حين سمعتُ أن أرجونا، لابسَ التاج—قاصمَ الأعداء—قد مضى لقتل الأسورا، ثم عاد من عالم إندرا وقد أتمّ مهمته، أدركتُ في الحال: لم يعد لي أن أرجو النصر. إن خبر نجاحه الممهور بإقرارٍ إلهي كشف الثقلَ الأخلاقي والاستراتيجي الذي يقف وراء الباندافا، وفضح هشاشةَ قضيتي.
The verse highlights how perceived divine sanction and proven competence can shift the moral and psychological balance in war: when a leader recognizes that the opposing side is backed by extraordinary merit and heavenly success, confidence in an unjust or weaker cause collapses.
The speaker tells Sañjaya that upon hearing of Arjuna’s journey to Indra’s realm and his successful slaying of Asuras, he concluded that victory was no longer attainable for his side, since Arjuna’s return signifies exceptional power and support.