Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

Śrāddha-Kāla-Nirṇaya: Proper Times, Nakṣatra Fruits, Tīrtha Merit, and Offerings for Ancestral Rites

केदारे फल्गुतीर्थे च नैमिषारण्य एव च / सरस्वत्यां विशेषेण पुष्करेषु विशेषतः

kedāre phalgutīrthe ca naimiṣāraṇya eva ca / sarasvatyāṃ viśeṣeṇa puṣkareṣu viśeṣataḥ

في كيدارا، وفي تيرثا فالغو، وكذلك في نيميشَارَنيَا؛ وعلى نحوٍ خاص على ضفاف سارَسْوَتي، وبالأخصّ الأشدّ في بوشكارا—يُعلَن أن الفضلَ المقدّس هناك فائقٌ واستثنائيّ.

केदारेat Kedāra
केदारे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकेदार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन — Locative singular
फल्गुतीर्थेat Phalgu-tīrtha
फल्गुतीर्थे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootफल्गु + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (फल्गोः तीर्थम्) — Locative singular
and
:
समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
नैमिषारण्येin Naimiṣa forest
नैमिषारण्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनैमिष + अरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (नैमिषम् अरण्यम्) — Locative singular
एवindeed/just
एव:
सम्बन्ध (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (particle of emphasis)
and
:
समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
सरस्वत्याम्in/on the Sarasvatī (river)
सरस्वत्याम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन — Locative singular
विशेषेणespecially
विशेषेण:
करण (Karaṇa/करण)
TypeIndeclinable
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (instrumental used adverbially) — ‘especially’
पुष्करेषुat Puṣkara(s)
पुष्करेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन — Locative plural
विशेषतःparticularly
विशेषतः:
सम्बन्ध (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootविशेषतः (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकार/विशेषार्थक (adverb)

Sūta (narrator) relaying the tīrtha-māhātmya taught in the Kurma Purana’s discourse

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

K
Kedāra
P
Phalgu-tīrtha
N
Naimiṣāraṇya
S
Sarasvatī (river)
P
Puṣkara

FAQs

This verse does not define Ātman directly; it points to tīrtha-sevā (reverent pilgrimage) as a dharmic aid that purifies the mind—supporting the inner fitness required for realizing the Self taught elsewhere in the Purāṇa.

No specific āsana or meditation is named; the implied practice is tīrtha-yātrā with śraddhā—ritual bathing, japa, and disciplined conduct—used as preparatory purification aligned with Purāṇic yoga and vrata traditions.

By praising sites like Kedāra (Śaiva) alongside Naimiṣāraṇya and Puṣkara (broadly Vaiṣṇava/Vedic pilgrimage spheres), the verse reflects the Kurma Purana’s integrative stance: sacred merit is honored across sectarian boundaries within one dharmic framework.