Kurma Purana — Uttara Bhaga, Shloka 15

The True Liṅga as Formless Brahman — Self-Luminous Īśa and the Yoga of Liberation

Devanagari script

नित्यानन्दममृतं सत्यरूपं शुद्धं वदन्ति पुरुषं सर्ववेदाः / तदेवेदमिति प्रणवेनेशितारं धायायन्ति वेदार्थविनिश्चितार्थाः

Transliteration

nityānandamamṛtaṃ satyarūpaṃ śuddhaṃ vadanti puruṣaṃ sarvavedāḥ / tadevedamiti praṇaveneśitāraṃ dhāyāyanti vedārthaviniścitārthāḥ

Translation

تُعلن جميع الفيدات أن البوروشا الأسمى هو نعيمٌ أبدي، أمْرِتَةٌ (لا يموت)، على صورة الحقّ ذاته، وطاهرٌ تمامًا. وإذ يتيقّنون: «ذلك وحده هو هذا (كل ما يُرى)»، فإن الذين حسموا مراد الفيدات يتأمّلون الربّ بواسطة البراناڤا (أوم).

Word by Word

• नित्य-आनन्दम्: eternal bliss
• नित्य-आनन्दम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नित्य + आनन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (नित्यः आनन्दः)

• अमृतम्: deathless; immortal
• अमृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of पुरुषम्)

• सत्य-रूपम्: whose nature is truth
• सत्य-रूपम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सत्य + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (determinative): ‘having the form of truth’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• शुद्धम्: pure
• शुद्धम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शुद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• वदन्ति: declare; say
• वदन्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• पुरुषम्: the Person (Supreme)
• पुरुषम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सर्व-वेदाः: all the Vedas
• सर्व-वेदाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वे वेदाः)

• तत्: that
• तत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; demonstrative

• एव: indeed; alone
• एव: Avadhāraṇa (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• इदम्: this
• इदम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदं (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इति: thus
• इति: Vākyārtha-sūcaka (वाक्यार्थसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• प्रणवेन: by the praṇava (Oṃ)
• प्रणवेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: प्रणव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करणम्

• ईशितारम्: the ruler; controller
• ईशितारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईशितृ (प्रातिपदिक; √ईश् + तृच्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्तृवाचक-नाम (agent noun)

• ध्यायायन्ति: meditate upon
• ध्यायायन्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; देवनागरी पाठ ‘धायायन्ति’ = ध्यायन्ति/ध्यायायन्ति (intensive/denominative nuance) ‘meditate’

• वेद-अर्थ-विनिश्चित-अर्थाः: those who have ascertained the Vedic meaning
• वेद-अर्थ-विनिश्चित-अर्थाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद + अर्थ + विनिश्चित + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिः: ‘those whose meaning is ascertained regarding the meaning of the Vedas’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Lord Kurma (as Ishvara, instructing in the Ishvara Gita)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Pranava (Om)
• Vedas
• Purusha
• Ishvara

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It defines the Supreme Puruṣa as eternal bliss, immortal, truth itself, and absolutely pure—implying the highest Self is not a changing object but the stainless reality underlying all experience.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

It emphasizes dhyāna (contemplative meditation) using the Pranava (Oṁ) as the support, combined with Vedāntic discernment—meditating on the Lord as the inner ruler once the Vedic purport is properly established.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

By focusing on one Īśvara/Puruṣa known through Oṁ and affirmed by all Vedas, the verse supports the Kurma Purana’s integrative stance: the supreme Lord is one reality approached through multiple sectarian names and forms.