Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Puṣkara-dvīpa, Lokāloka, and the Measure of the Brahmāṇḍa

Cosmic Egg

अनन्त एष सर्वत्र सर्वस्थानेषु पठ्यते / तस्य पूर्वं मयाप्युक्तं यत्तन्माहात्म्यमव्ययम्

ananta eṣa sarvatra sarvasthāneṣu paṭhyate / tasya pūrvaṃ mayāpyuktaṃ yattanmāhātmyamavyayam

هذا التعليم/الترتيل الخاصّ بأنانتا يُتلى في كل مكان، في جميع المواضع. وقد أعلنتُ من قبل أيضًا عظمته غيرَ الزائلة (ماهاآتميا).

अनन्तःAnanta (the Infinite)
अनन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअनन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
एषःthis
एषः:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; demonstrative pronoun
सर्वत्रeverywhere
सर्वत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वत्र (अव्यय)
Formअव्यय; adverb of place (देशे)
सर्वस्थानेषुin all places
सर्वस्थानेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्वस्थान (प्रातिपदिक; सर्व + स्थान)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), बहुवचन; locative ‘in all places’
पठ्यतेis recited/read
पठ्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपठ् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive), आत्मनेपद
तस्यof that (Ananta)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6), एकवचन; genitive
पूर्वम्previously
पूर्वम्:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootपूर्वम् (अव्यय)
Formअव्यय; adverb of time (काले)
मयाby me
मया:
Kartr̥ (कर्ता; agent in passive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3), एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; particle (समुच्चय/अप्यर्थे ‘also/even’)
उक्तम्said
उक्तम्:
Kriya (क्रिया; विधेय)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; passive participle ‘said’
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; relative pronoun
तत्that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; correlative pronoun
माहात्म्यम्greatness; glory
माहात्म्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमाहात्म्य (प्रातिपदिक; महात्मन् + य)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
अव्ययम्imperishable
अव्ययम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव्यय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; qualifies माहात्म्यम्

Lord Kūrma (Vishnu) instructing the listener (king/sages) within the Purāṇic dialogue frame

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

A
Ananta

FAQs

By calling Ananta “imperishable” and universally recited, the verse points to an unchanging, all-pervading sacred principle—an image of the timeless reality that underlies changing places and times.

The practice implied is pāṭha/japa—disciplined recitation as a purificatory sādhana. In the Kūrma Purāṇa’s broader yogic-dharmic frame, such recitation supports steadiness of mind (ekāgratā) and devotion, complementing Shaiva-Vaishnava integrated practice.

Though Ananta is typically Vaishnava in resonance, the Purāṇic framing treats sacred praise and māhātmya as universally valid across places and communities—consistent with the Kūrma Purāṇa’s harmonizing approach where sectarian boundaries soften in shared dharma and sādhana.