Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

Vārāṇasī (Avimukta) Māhātmya and the Catalogue of Guhya-Tīrthas

केदारतीर्थमुग्राख्यं कालञ्जरमनुत्तमम् / सारस्वतं प्रभासं च भद्रकर्णं ह्रदं शुभम्

kedāratīrthamugrākhyaṃ kālañjaramanuttamam / sārasvataṃ prabhāsaṃ ca bhadrakarṇaṃ hradaṃ śubham

(وذكر أيضًا) تيرثا كيدارا المقدّس المشهور باسم «أُغرا»؛ وكالَنْجَرا الذي لا يُضاهى؛ وساراسْوَتا؛ وبرابهاسا؛ والبحيرة المباركة المسماة «بهادراكَرْنا».

केदारतीर्थम्Kedāra-tīrtha (the Kedāra pilgrimage place)
केदारतीर्थम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकेदार-तीर्थ (प्रातिपदिक; केदार + तीर्थ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; accusative singular neuter
उग्राख्यम्called ‘Ugra’
उग्राख्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउग्र-आख्य (प्रातिपदिक; उग्र + आख्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular neuter; विशेषण (qualifier)
कालञ्जरम्Kālañjara (tīrtha/place)
कालञ्जरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकालञ्जर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular neuter
अनुत्तमम्unsurpassed, excellent
अनुत्तमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular neuter; विशेषण
सारस्वतम्Sārasvata (tīrtha)
सारस्वतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसारस्वत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular neuter
प्रभासम्Prabhāsa (tīrtha)
प्रभासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रभास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular masculine
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
भद्रकर्णम्Bhadrakarṇa (tīrtha)
भद्रकर्णम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभद्र-कर्ण (प्रातिपदिक; भद्र + कर्ण)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular neuter
ह्रदम्lake, pool
ह्रदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootह्रद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular masculine
शुभम्auspicious
शुभम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular masculine; विशेषण

Sūta (narrator) recounting the tirtha-listing within the Kurma Purana’s discourse to the sages

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

K
Kedāra Tīrtha
U
Ugra (name-epithet of the tīrtha)
K
Kālañjara
S
Sārasvata Tīrtha
P
Prabhāsa Tīrtha
B
Bhadrakarṇa Hrada

FAQs

Indirectly: by mapping sacred geography (tīrthas) as supports for purification, the verse implies that inner realization of the Self is approached through śuddhi (purity) gained by dharma-based acts like pilgrimage.

This verse itself lists tīrthas rather than techniques; in the Kurma Purana’s broader framework, tīrtha-sevā functions as an auxiliary discipline—supporting tapas, japa, and devotion—aligned with Pāśupata-leaning purification prior to deeper yoga.

By honoring pan-Indic tīrthas revered across Shaiva and Vaishnava traditions (e.g., Kedāra, Prabhāsa), the verse reflects the Purana’s integrative stance: sacred places are shared avenues to one supreme reality approached through multiple names and forms.