Shloka 61
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
दिव्ये च मानुषे चैव विषये पञ्चलक्षणे / अप्रद्वेषो ऽनभिष्वङ्गः कर्त्तव्यो दोषदर्शनात्
Transliteration
divye ca mānuṣe caiva viṣaye pañcalakṣaṇe / apradveṣo 'nabhiṣvaṅgaḥ karttavyo doṣadarśanāt
Translation
في الموضوعات الإلهية والإنسانية ذات العلامات الخمس، إذا رُئيَت عيوبها فليكن المرء بلا بغض ولا تعلّق؛ فهذا هو الواجب.
Word by Word
दिव्येin the divine (objects)
दिव्ये:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
मानुषेin the human (objects)
मानुषे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed/also
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
विषयेin the sphere/object
विषये:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootविषय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
पञ्चलक्षणेhaving five marks
पञ्चलक्षणे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative qualifier)
TypeAdjective
Rootपञ्चलक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण; समासः—पञ्च + लक्षण (बहुव्रीहि: 'having five characteristics')
अप्रद्वेषःnon-hatred
अप्रद्वेषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअप्रद्वेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (अ-प्रद्वेष = द्वेषाभावः)
अनभिष्वङ्गःnon-attachment
अनभिष्वङ्गः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअनभिष्वङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (अन-भिष्वङ्ग = आसक्त्यभावः)
कर्तव्यःshould be practiced/done
कर्तव्यः:
Kriya (क्रिया/Predicative obligation)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कर्तव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधिलिङ्गार्थः—'should be done'
दोषदर्शनात्from seeing faults
दोषदर्शनात्:
Apadana (अपादान/Ablative-cause)
TypeNoun
Rootदोषदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; समासः—दोष + दर्शन (षष्ठी-तत्पुरुष)