Shloka 69
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
विदीर्णमिव तेनासीद्ब्रह्माण्ड चण्डिमस्पृशा / उत्पातवारिदोत्सृष्टघोरनिर्घातरंहसा
Transliteration
vidīrṇamiva tenāsīdbrahmāṇḍa caṇḍimaspṛśā / utpātavāridotsṛṣṭaghoranirghātaraṃhasā
Translation
بمَسِّ تلك الشِّدّة العاتية بدا البَرهمانْدا كأنّه قد انشقّ؛ من اندفاعِ قصفٍ مُروِّعٍ أطلقته سُحُبُ النُّذُرِ المشؤومة كالرعدِ الصاعق.
Word by Word
विदीर्णम्split, rent
विदीर्णम्:
Karta (कर्ता) / Predicative complement (विशेष्य-विशेषणभाव)
TypeAdjective
Rootवि-दीर्ण (कृदन्त; √दॄ/दॄण् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2 विभक्ति), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘split/torn’
इवas if, like
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
तेनby that
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3 विभक्ति), एकवचन; instrumental ‘by/with that’
आसीत्was, became
आसीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ब्रह्माण्डम्the cosmic egg, universe
ब्रह्माण्डम्:
Karta (कर्ता) / Predicative subject (विशेष्य)
TypeNoun
Rootब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2 विभक्ति), एकवचन; समासः ब्रह्मणः अण्डम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
चण्डिम-अस्पृशाby a fierce touch/impact
चण्डिम-अस्पृशा:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootचण्डिमा + अस्पृश (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3 विभक्ति), एकवचन; समासः चण्डिमां स्पृशति इति/चण्डिमया अस्पृशा (उपपद-तत्पुरुष); instrumental ‘by (that) which touches/strikes with fierceness’
उत्पात-वारिद-उत्सृष्ट-घोर-निर्घात-रंहसाby the force of a dreadful thunderbolt discharged by a portentous cloud
उत्पात-वारिद-उत्सृष्ट-घोर-निर्घात-रंहसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootउत्पात + वारिद + उत्सृष्ट + घोर + निर्घात + रंहस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (रंहस् नपुंसक), तृतीया (3 विभक्ति), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—‘उत्पातवारिदेन उत्सृष्टः घोरः निर्घातः, तस्य रंहसा’ (instrumental: by the speed/force)