Shloka 8
मोहिनी-प्रादुर्भावः (Mohinī’s Manifestation) — Narrative Prelude to the Bhandāsura Cycle
Devanagari script
सर्गादौ भगवान्ब्रह्म सृजमानो ऽखिलाः प्रजाः / न निर्वृतिरभूत्तस्य कदाचिदपि मानसे / तपश्चचार सुचिरं मनोवाक्कायकर्मभिः
Transliteration
sargādau bhagavānbrahma sṛjamāno 'khilāḥ prajāḥ / na nirvṛtirabhūttasya kadācidapi mānase / tapaścacāra suciraṃ manovākkāyakarmabhiḥ
Translation
في بدء الخلق كان الإله براهما يبدع جميع الكائنات، ومع ذلك لم ينل قلبه سكينة قط؛ لذلك مارس التقشّف زمناً طويلاً بالفكر والقول والجسد والعمل.
Word by Word
सर्ग-आदौat the beginning of creation
सर्ग-आदौ:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (आदौ = at the beginning)
भगवान्the Lord
भगवान्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘भगवान्’ इत्यस्य समानाधिकरणम्
सृजमानःcreating
सृजमानः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ/शानच्), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः
अखिलाःall
अखिलाः:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; ‘प्रजाः’ इति विशेषणम्
प्रजाःcreatures/subjects
प्रजाः:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
नnot
न:
सम्बन्ध/निषेध (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (particle of negation)
निर्वृतिःcontentment/satisfaction
निर्वृतिः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिर्वृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
अभूत्was/arose
अभूत्:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/भूतकाल), परस्मैपदी; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम
कदाचित्ever/at any time
कदाचित्:
काल (Kāla/काल)
TypeIndeclinable
Rootकदाचित् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
अपिeven
अपि:
सम्बन्ध (Discourse particle/अव्ययार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (particle: even/also)
मानसेin (his) mind
मानसे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
तपःausterity
तपः:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘चचार’ इत्यस्य कर्म
चचारpractised/performed
चचार:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), परस्मैपदी; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
सुचिरम्for a long time
सुचिरम्:
काल (Kāla/काल)
TypeIndeclinable
Rootसुचिर (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण अव्ययीभूतम् (adverbial accusative: for a long time)
मनः-वाक्-काय-कर्मभिःby mind, speech, body, and actions
मनः-वाक्-काय-कर्मभिः:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक) + वाच् (प्रातिपदिक) + काय (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formसमाहार-द्वन्द्वः; नपुंसकलिङ्ग (समाहार), तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन