Shloka 41
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
प्रियव्रतोत्तानपादौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ / कन्ये द्वे सुमहाभागे याभ्यां जाता इमाः प्रजाः
Transliteration
priyavratottānapādau putrau putravatāṃ varau / kanye dve sumahābhāge yābhyāṃ jātā imāḥ prajāḥ
Translation
بريه ورت وأُتّان پاد—ابنان، هما من خير من رُزق بالبنين. وكانت هناك ابنتان عظيمتا الحظ؛ ومنهما وُلدت هذه الرعية.
Word by Word
प्रियव्रत-उत्तानपादौPriyavrata and Uttānapāda
प्रियव्रत-उत्तानपादौ:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootप्रियव्रत (प्रातिपदिक) + उत्तानपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; द्वन्द्व-समासः (इतरेतर): ‘Priyavrata and Uttānapāda’
पुत्रौtwo sons
पुत्रौ:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
पुत्रवताम्of the progenitors/men with sons
पुत्रवताम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootपुत्रवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन; ‘of those who have sons/children’
वरौexcellent/best (two)
वरौ:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; adjective qualifying ‘पुत्रौ’
कन्येtwo daughters
कन्ये:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
द्वेtwo
द्वे:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; numeral adjective qualifying ‘कन्ये’
सु-महा-भागेvery fortunate (two)
सु-महा-भागे:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय-उपसर्गार्थ) + महा (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; कर्मधारयः: ‘very great-fortuned’ (qualifying ‘कन्ये’)
याभ्याम्by whom (the two)
याभ्याम्:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन; relative pronoun ‘by whom (two)’
जाताborn/produced
जाता:
क्रिया (Predicative)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्यय (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; agrees with ‘प्रजाः’
इमाःthese
इमाः:
विशेषण (Determiner)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; demonstrative pronoun
प्रजाःcreatures/progeny
प्रजाः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन