Shloka 41
लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification
Devanagari script
धयेति धातुः कविभिः पानार्थे परिपठ्यते / पिबतो जज्ञिरे वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः
Transliteration
dhayeti dhātuḥ kavibhiḥ pānārthe paripaṭhyate / pibato jajñire vācaṃ gandharvāstena te smṛtāḥ
Translation
يذكر الشعراء أن الجذر «دھَيِه» يُتلى بمعنى الشرب؛ وحين كان يشرب وُلدت «فاج» أي الكلمة، فلذلك عُرفوا باسم الغندرفا.
Word by Word
धय“dhay” (root)
धय:
Viṣaya (विषय)
TypeNoun
Rootधय (धातु-नाम)
Formधातु-निर्देश (उद्धृत-रूप), प्रथमा, एकवचन — Quoted root-form used as a nominal mention
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, उद्धरण-चिह्न — Indeclinable quotative particle
धातुःthe verbal root
धातुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधातु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular
कविभिःby poets/sages
कविभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन — Masculine, Instrumental, Plural
पानार्थेin the sense of drinking
पानार्थे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपान-अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (पानस्य अर्थः), पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन — Masculine, Locative, Singular (‘in the sense of drinking’)
परिपठ्यतेis recited/defined
परिपठ्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-पठ् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद — Present, 3rd person singular, Ātmanepada; कर्मणि-प्रयोग (passive sense) ‘is recited/defined’
पिबतःof (him) drinking
पिबतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय वर्तमान कृदन्त, षष्ठी, एकवचन — Genitive singular ‘of (him) drinking’
जज्ञिरेwere born
जज्ञिरे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद — Perfect, 3rd person plural, Ātmanepada
वाचम्speech/voice
वाचम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Feminine, Accusative, Singular
गन्धर्वाःgandharvas
गन्धर्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural
तेनthereby/therefore
तेन:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — Pronoun, Instrumental, Singular (‘therefore/by that’)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Pronoun, Nominative, Plural
स्मृताःare called/known
स्मृताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — PPP ‘are called/remembered’