Shloka 6
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
तुल्य युगसहस्रस्य वसन्कालमुपास्यतः / स्वर्णपत्रेप्रकुरुते ब्रह्मत्वादर्शकारणात्
Transliteration
tulya yugasahasrasya vasankālamupāsyataḥ / svarṇapatreprakurute brahmatvādarśakāraṇāt
Translation
وبعد أن أقام متعبّدًا زمنًا يساوي ألف يوجا، وبسبب عِلّة شهود مقام البرهميّة، رتّب (أمر الخلق) على صحيفة من ذهب.
Word by Word
तुल्यम्equal (to)
तुल्यम्:
विशेषण (Adjectival complement)
TypeAdjective
Rootतुल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; (उपमानार्थ) युगसहस्रस्य इत्यनेन सम्बन्ध
युग-सहस्रस्यof a thousand yugas
युग-सहस्रस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (युगानां सहस्रम्); नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; तुल्यम् इत्यस्य सम्बन्ध (genitive of comparison)
वसन्-कालम्the spring season
वसन्-कालम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवसन्त (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (वसन्तस्य कालः); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
उपास्यतःwhile (he) was worshipping/attending upon
उपास्यतः:
सम्बन्ध (Genitive absolute-like)
TypeVerb
Rootउप-आस् (धातु) → उपास्यत् (कृदन्त-प्रातिपदिक, शतृ/वर्तमानकृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle, शतृ); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; षष्ठी-सम्बन्ध (genitive absolute/attendant circumstance)
स्वर्ण-पत्रेon/in a golden leaf
स्वर्ण-पत्रे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootस्वर्ण (प्रातिपदिक) + पत्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (स्वर्णस्य पत्रम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
प्रकुरुतेhe performs/does
प्रकुरुते:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootप्र- कृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्
ब्रह्मत्वात्from/owing to Brahma-hood
ब्रह्मत्वात्:
हेतु (Hetu/Cause)
TypeNoun
Rootब्रह्मत्व (प्रातिपदिक; तद्धित -त्व)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थ (ablative of cause)
अर्श-कारणात्due to the cause of piles/hemorrhoids (ailment)
अर्श-कारणात्:
हेतु (Hetu/Cause)
TypeNoun
Rootअर्श (प्रातिपदिक) + कारण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (अर्शस्य कारणम्); नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थ