Shloka 56
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
तिर्यक्स्रोतःससर्गस्तु तैर्यग्योन्यस्तु पञ्चमः / तथोर्द्धस्रोतसां सर्गः षष्ठो देवत उच्यते
Transliteration
tiryaksrotaḥsasargastu tairyagyonyastu pañcamaḥ / tathorddhasrotasāṃ sargaḥ ṣaṣṭho devata ucyate
Translation
سَرْغَةُ «تِريَك-سروتَس» أي «تَيرْيَغ-يوني» (مولد الحيوان) هي الخامسة؛ وكذلك سَرْغَةُ «أُردْهْوَ-سروتَس» هي السادسة، وتُسمّى سَرْغَةَ الآلهة (الدِّيفَا).
Word by Word
तिर्यक्स्रोतःससर्गःthe tiryak-srotas creation
तिर्यक्स्रोतःससर्गः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतिर्यक् + स्रोतस् + सर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष — ‘creation of the sideways-stream (tiryak-srotas)’
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेष/विरोधार्थक-निपात
तैर्यग्योनिःthe animal order (tairyag-yoni)
तैर्यग्योनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतैर्यक् + योनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचन; तत्पुरुष — ‘the animal-womb/animal order’
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेष/विरोधार्थक-निपात
पञ्चमःfifth
पञ्चमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार/समुच्चयार्थक-अव्यय (adverb: likewise/and so)
ऊर्ध्वस्रोतसाम्of the upward-stream beings
ऊर्ध्वस्रोतसाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootऊर्ध्व + स्रोतस् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive) बहुवचन; तत्पुरुष — ‘of the upward-stream (ūrdhva-srotas)’
सर्गःcreation
सर्गः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचन
षष्ठःsixth
षष्ठः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
देवतas deity/deities
देवत:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवत्/देवता (प्रातिपदिक; पाठभेद-संकेत)
Formपुंलिङ्गे/स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचन; अत्र ‘देवताः’ इत्यर्थे देवत-शब्दः (पाठानुसार)
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलट् कर्मणि (passive) प्रथमपुरुष एकवचन