Shloka 55
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
इत्येत प्राकृताः सर्गा उत्पन्ना बुद्धिपूर्वकाः / मुख्यसर्गश्च तुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः
Transliteration
ityeta prākṛtāḥ sargā utpannā buddhipūrvakāḥ / mukhyasargaśca turthastu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ
Translation
وهكذا فهذه السَّرْغات الطبيعية (برَكْرِتية) نشأت مع تقدّم البُدّهي؛ وأما السَّرْغَة الرئيسية الرابعة ففيها تُعَدّ الكائنات الثابتة (ستهافَرا) هي الأهم كما ورد في السمرتي.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative/thus)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचन; सर्वनाम
प्राकृताःmaterial / prākṛta
प्राकृताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचन; ‘natural/material (prakṛti-born)’
सर्गाःcreations
सर्गाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचन
उत्पन्नाःarisen
उत्पन्नाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउत्पन्न (कृदन्त; √पद्/√पन्? (√पद् ‘to go’ in utpanna as ‘arisen’) with उत्- उपसर्ग; क्त)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘arisen/produced’
बुद्धिपूर्वकाःpreceded by intellect
बुद्धिपूर्वकाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबुद्धि + पूर्वक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचन; ‘preceded by intellect’
मुख्यसर्गःthe principal creation
मुख्यसर्गः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुख्य + सर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचन; कर्मधारय — ‘the principal creation’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात
तुर्थःfourth
तुर्थः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण (4th)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेष/विरोधार्थक-निपात
मुख्याःprincipal
मुख्याः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचन; ‘principal’
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-निपात (particle: indeed)
स्थावराःimmobile beings
स्थावराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्थावर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचन; ‘immobile beings (plants etc.)’
स्मृताःare said/remembered as
स्मृताः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृत (कृदन्त; √स्मृ क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त) प्रथमा बहुवचन; कर्मणि/विधेयभाव — ‘are remembered/are said’