Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana

Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”

नमो ऽस्तु ते देव हिरण्ययोने नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यनाभ / नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यरेतसे नमो ऽस्तु ते नेत्रसहस्रचित्र

namo 'stu te deva hiraṇyayone namo 'stu te deva hiraṇyanābha / namo 'stu te deva hiraṇyaretase namo 'stu te netrasahasracitra

السلام لك أيها الإله هيرانيَيوْني، السلام لك أيها الإله هيرانيَنابها. السلام لك أيها الإله هيرانيَريتَس، السلام لك أيها البهيّ ذو الألف عين.

namaḥsalutation, homage
namaḥ:
Sambodhana/Address (सम्बोधन-प्रयोग)
TypeNoun
Rootnamas (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Prathamā (प्रथमा/1), Ekavacana (एकवचन); used as indeclinable-like exclamation in salutations
astumay (it) be
astu:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (अस् धातु)
FormLoṭ (लोट्/imperative), Prathama-puruṣa (प्रथमपुरुष), Ekavacana (एकवचन); ‘let it be’
teof you, your
te:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Roottvad (युष्मद्/सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormṢaṣṭhī (षष्ठी/6), Ekavacana (एकवचन); pronoun
devaO god
deva:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Sambodhana (सम्बोधन), Ekavacana (एकवचन)
hiraṇya-yoneO one whose source/womb is gold
hiraṇya-yone:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Roothiraṇya (प्रातिपदिक) + yoni (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana, Ekavacana; Ṣaṣṭhī-tatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष): ‘hiraṇyasya yoniḥ’
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambodhana/Address (सम्बोधन-प्रयोग)
TypeNoun
Rootnamas (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā, Ekavacana; salutation usage
astumay it be
astu:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (अस् धातु)
FormLoṭ, Prathama-puruṣa, Ekavacana
teto you/your
te:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottvad (युष्मद्)
FormṢaṣṭhī, Ekavacana
devaO god
deva:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana, Ekavacana
hiraṇya-nābhaO golden-naveled one
hiraṇya-nābha:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Roothiraṇya (प्रातिपदिक) + nābhi (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana, Ekavacana; Ṣaṣṭhī-tatpuruṣa: ‘hiraṇyasya nābhiḥ’ (golden-naveled)
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambodhana/Address (सम्बोधन-प्रयोग)
TypeNoun
Rootnamas (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā, Ekavacana; salutation usage
astumay it be
astu:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (अस् धातु)
FormLoṭ, Prathama-puruṣa, Ekavacana
teof you
te:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottvad (युष्मद्)
FormṢaṣṭhī, Ekavacana
devaO god
deva:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana, Ekavacana
hiraṇya-retaseO one with golden seed
hiraṇya-retase:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Roothiraṇya (प्रातिपदिक) + retas (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana, Ekavacana; Ṣaṣṭhī-tatpuruṣa: ‘hiraṇyasya retaḥ’ (having golden seed/seminal energy)
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambodhana/Address (सम्बोधन-प्रयोग)
TypeNoun
Rootnamas (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā, Ekavacana; salutation usage
astumay it be
astu:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (अस् धातु)
FormLoṭ, Prathama-puruṣa, Ekavacana
teto you/your
te:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottvad (युष्मद्)
FormṢaṣṭhī, Ekavacana
netra-sahasra-citraO wondrous one with a thousand eyes
netra-sahasra-citra:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootnetra (प्रातिपदिक) + sahasra (प्रातिपदिक) + citra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana, Ekavacana; (i) netra-sahasra = Dvigu/Tatpuruṣa sense ‘sahasraṃ netrāṇi’ (thousand eyes) used as prior member; (ii) netra-sahasra-citra = Tatpuruṣa/Karmadhāraya sense ‘netrasahasreṇa citraḥ’ (wonderful with thousand eyes)