Shloka 55
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
भावाभावौ हि लोकानामादित्यान्निःमृतौ पुरा / जगज्ज्ञेयो ग्रहो विप्रा दीप्तिमान्सुप्रभो रविः
Transliteration
bhāvābhāvau hi lokānāmādityānniḥmṛtau purā / jagajjñeyo graho viprā dīptimānsuprabho raviḥ
Translation
يا أيها الوِپرا! إن الوجود والعدم لعوالم الخلق قد انبثقا قديماً من آدِتْيَه؛ والكوكب الذي ينبغي للعالم معرفته هو رَوي، المتلألئ شديد الإشراق.
Word by Word
bhāva-abhāvauexistence and non-existence
bhāva-abhāvau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhāva + abhāva (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (existence and non-existence)
hiindeed/for
hi:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
lokānāmof the worlds
lokānām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
ādityātfrom the Āditya (Sun)
ādityāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootāditya (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
niḥmṛtauin dissolution/death
niḥmṛtau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootniḥmṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन; ‘in dissolution/death’
purāformerly
purā:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootpurā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb: formerly)
jagat-jñeyaḥto be known as ‘world’
jagat-jñeyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootjagat + jñeya (प्रातिपदिक; √jñā + यत्)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कृदन्त (भाव्य/यत्-प्रत्यय: ‘to be known’), तत्पुरुष (known as ‘jagat’)
grahaḥthe seizer/planet (here: Sun as graha)
grahaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgraha (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
viprāḥO brahmins
viprāḥ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvipra (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), बहुवचन
dīptimānradiant
dīptimān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdīptimat (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
su-prabhaḥvery luminous
su-prabhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu + prabha (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (having excellent light)
raviḥRavi, the Sun
raviḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootravi (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन