Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam

Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta

आयुः प्रमाणं जीवन्ति ये तु वर्ष इलावृते / मेरोः प्रतिदिशं यच्च नवसाहस्रविस्तृतम्

āyuḥ pramāṇaṃ jīvanti ye tu varṣa ilāvṛte / meroḥ pratidiśaṃ yacca navasāhasravistṛtam

الذين يحيون في إِلاوِرتَ-فَرْشَة يعيشون إلى تمام مقدار أعمارهم؛ ومن جبل مِيرو إلى كل جهة يمتد الاتساع تسعة آلاف يوجن.

āyuḥlifespan
āyuḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootāyus (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Prathamā/ द्वितīyā vibhakti (Nom./Acc., 1st/2nd), Ekavacana (Singular)
pramāṇammeasure/extent
pramāṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpramāṇa (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Prathamā/ द्वितīyā, Ekavacana; here in apposition to āyuḥ
jīvantithey live
jīvanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootjīv (धातु)
FormLaṭ lakāra (Present), Prathama puruṣa (3rd), Bahuvacana, Parasmaipada
yewho
ye:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Bahuvacana; relative pronoun
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/connecting)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya; particle (निपात) indicating contrast/emphasis
varṣein the region (varṣa)
varṣe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Saptamī vibhakti (Locative, 7th), Ekavacana
ilā-vṛtein Ilāvṛta
ilā-vṛte:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootilā (प्रातिपदिक) + vṛta (कृदन्त; √vṛ धातु, past passive participle)
FormNapुंसकलिङ्ग, Saptamī, Ekavacana; place-name ‘Ilāvṛta’
meroḥof Meru
meroḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootmeru (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī vibhakti (Genitive, 6th), Ekavacana
prati-diśamin each direction
prati-diśam:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Directional)
TypeIndeclinable
Rootprati (अव्यय) + diś (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva; adverbial accusative sense ‘towards each direction’
yatwhich/that (extent)
yat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Prathamā/ द्वितīyā, Ekavacana; relative pronoun referring to extent
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connecting)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
nava-sāhasra-vistṛtamextended to nine thousand (yojanas)
nava-sāhasra-vistṛtam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootnava (संख्या/प्रातिपदिक) + sāhasra (प्रातिपदिक) + vistṛta (कृदन्त; √stṛ/√vṛdh? here √stṛ ‘to spread’ in PPP vistṛta)
FormNapुंसकलिङ्ग, Prathamā/ द्वितīyā, Ekavacana; विशेषण; ‘extended to nine thousand’