Shloka 5
Vasiṣṭha-gamana
Vasiṣṭha’s Departure / The Episode of Sagara
Devanagari script
स कदाचिन्महीपालः कृतकौतुकमङ्गलः / रिपुं जेतुं मनश्चक्रे दिशश्च सकलाः क्रमात्
Transliteration
sa kadācinmahīpālaḥ kṛtakautukamaṅgalaḥ / ripuṃ jetuṃ manaścakre diśaśca sakalāḥ kramāt
Translation
وذات مرةٍ قام ذلك الحاكمُ حامي الأرض بطقوس البِشارة والمَغانم المباركة، ثم عزم في قلبه على قهر العدو؛ وأخذ يفكّر في المسير تباعًا إلى جميع الجهات.
Word by Word
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
kadācitonce
kadācit:
Adhikarana (अधिकरण/काल)
TypeIndeclinable
Rootkadācit (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (at some time)
mahī-pālaḥprotector of the earth (king)
mahī-pālaḥ:
Karta (कर्ता/विशेष्य)
TypeNoun
Rootmahī-pāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपाधि (epithet)
kṛta-kautuka-maṅgalaḥhaving performed auspicious rites/ceremonies
kṛta-kautuka-maṅgalaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛta-kautuka-maṅgala (प्रातिपदिक; कृदन्त-आधारित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त (PPP) ‘कृत’ = performed; विशेषणम् (of mahī-pālaḥ)
ripuṃthe enemy
ripuṃ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootripu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
jetumto conquer
jetum:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootji (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); ‘to conquer’
manaḥmind/intention
manaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object of cakre: made up his mind)
cakremade/determined
cakre:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
diśaḥthe directions
diśaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्म (object implied: set out towards the directions)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
sakalāḥall
sakalāḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsakala (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (of diśaḥ)
kramātin sequence/gradually
kramāt:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootkrama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (ablative of manner: ‘in order/step by step’)