Shloka 39
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
विजागाह शुभे राजा क्षुत्तृष्णापरिपीडितः / स्नात्वा पीत्वा च सलिलं स तस्याः सुखशीतलम्
Transliteration
vijāgāha śubhe rājā kṣuttṛṣṇāparipīḍitaḥ / snātvā pītvā ca salilaṃ sa tasyāḥ sukhaśītalam
Translation
...غطس الملك، الذي كان يعاني من الجوع والعطش، في المياه المباركة. وبعد أن اغتسل وشرب من مائها البارد المنعش...
Word by Word
विजागाहentered/plunged into
विजागाह:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगाह् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्सभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: वि-
शुभेin the auspicious (water/place)
शुभे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (तोये/जले—understood)
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्षुत्-तृष्णा-परिपीडितःtormented by hunger and thirst
क्षुत्-तृष्णा-परिपीडितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षुत् + तृष्णा + परिपीडित (प्रातिपदिक; परि+पीड् धातोः क्त)
Formतत्पुरुषसमास (द्वन्द्वपूर्वपद: क्षुत्-तृष्णा; ताभ्यां परिपीडितः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (राजा)
स्नात्वाhaving bathed
स्नात्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootस्ना (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया
पीत्वाhaving drunk
पीत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
सलिलम्water
सलिलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तस्याःof her/its (of the river)
तस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
सुखशीतलम्pleasantly cool
सुखशीतलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसुख + शीतल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (सुखं च शीतलं च/सुख-शीतलम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (सलिलम्)