Shloka 38
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
नर्मदां धर्मसंतप्तः पिपासुरगमच्छनैः / अवतीय ततस्तस्यास्तोये सबलवाहनः
Transliteration
narmadāṃ dharmasaṃtaptaḥ pipāsuragamacchanaiḥ / avatīya tatastasyāstoye sabalavāhanaḥ
Translation
...توجه ببطء نحو نهر نارمادا، وقد أنهكه الحر والعطش. وبعد أن نزل إلى مياهه مع جيشه ومركباته...
Word by Word
नर्मदाम्(to) the Narmadā (river)
नर्मदाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनर्मदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
धर्मसंतप्तःwearied by duty
धर्मसंतप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootधर्म + संतप्त (प्रातिपदिक; सम्+तप् धातोः क्त)
Formतत्पुरुषसमास (धर्मेण संतप्तः/धर्म-कार्येण क्लान्तः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सः/नृपः)
पिपासुःthirsty
पिपासुः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपिपासु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इच्छार्थक-विशेषण (desiderative adjective: thirsty)
अगमत्went
अगमत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलुङ् (Aorist/अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
शनैःslowly
शनैः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: slowly)
अवतीर्यhaving descended
अवतीर्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootअव + तॄ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया
ततःthen
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रम/अपादानार्थ (then/from there)
तस्याःof her/its (of the river)
तस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
तोयेin the water
तोये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
सबलवाहनःwith troops and mounts/vehicles
सबलवाहनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस + बल + वाहन (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिसमास (यस्य बलं वाहनं च सः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (नृपः)