Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 20

Sukta 9

द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परि षस्वजाते । तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभि चाकशीति

dvā́ supárṇā sayújā sákhāyā samānáṃ vṛ́kṣaṃ pári ṣasvajāte | táyor anyáḥ píppalaṃ svādv átti ánaśnann anyó abhí cākaśīti ||

Two fair-winged, yoked together, companions, cling round the self-same tree. Of the twain, the one eateth the sweet pippala fruit; the other, eating not, looketh on in contemplation.

طائرانِ حسنا الجناحين، مقترنانِ معًا، صديقان، يلتفّان حول الشجرةِ ذاتها. فأحدُهما يأكلُ ثمرةَ البيپّالا الحلوة؛ والآخرُ لا يأكل، بل ينظرُ متأمّلًا.

द्वाtwo
द्वा:
विशेषणम् (सुपर्णौ इति विशेष्ययोः)
TypeNumeral/Adjective
Rootद्वि
सुपर्णाtwo fair-winged birds
सुपर्णा:
कर्तृ (उभौ) / विषयः
TypeNoun
Rootसुपर्ण (प्रातिपदिकम्)
सयुजाyoked together; united
सयुजा:
विशेषणम् (सखा॑या इति)
TypeAdjective
Rootसयुज (प्रातिपदिकम्)
सखायाtwo companions
सखाया:
कर्तृ (उभौ) / विषयः
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिकम्)
समानम्the same
समानम्:
कर्मणि विशेषणम् (वृक्षम्)
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिकम्)
वृक्षम्tree
वृक्षम्:
अधिकरण/आश्रय-भावः (परि…षस्वजाते—‘tree’ as the locus embraced); व्याकरणतः कर्म
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिकम्)
परिaround
परि:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable (Preverb/Adverb)
Rootपरि
षस्वजाते(they) embrace / have embraced
षस्वजाते:
क्रिया (कर्तृ: सुपर्णौ/सखायौ)
TypeVerb
Rootस्वञ्ज् (धातुः) / √स्वज् ‘आलिङ्गने’
तयोःof the two
तयोः:
सम्बन्ध (genitive): ‘of the two’
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
अन्यःone (of them)
अन्यः:
कर्तृ (पिप्पलं…स्वाद्वत्ति)
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिकम्)
पिप्पलम्pippala fruit (fig)
पिप्पलम्:
कर्म (स्वाद्वत्ति)
TypeNoun
Rootपिप्पल (प्रातिपदिकम्)
स्वाद्वत्तिeats sweetly / tastes
स्वाद्वत्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√अद् (अत्ति) ‘to eat’ + उपसर्ग/पूर्वपद: सु-आदु?; वैदिक प्रयोगः ‘स्वाद्वत्ति’ = ‘स्वादु अत्ति’ (sandhi) अथवा ‘स्वाद्वद्’ (sweetly) + अत्ति
अनश्नन्not eating
अनश्नन्:
कर्तृ-विशेषणम् (अन्यः)
TypeVerbal adjective (present participle)
Root√अश् (अश्नाति) ‘to eat’
अन्यःthe other (one)
अन्यः:
कर्तृ (चाकशीति)
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिकम्)
अभिtowards; upon
अभि:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable (Preverb/Adverb)
Rootअभि
चाकशीतिlooks on; beholds
चाकशीति:
क्रिया
TypeVerb
Root√कश्/√काश् (चक्ष्/चक्षते) ‘to see, behold’ (वैदिक: चाकशीति)

Rishi: Speculative seer tradition (shared with RV 1.164 imagery)

Devata: Ātman/Brahman (implicit); the two ‘birds’ as allegorical deities

Chandas: Triṣṭubh

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From vivid natural image to inward stillness and sober discrimination.","listener_experience":"A calm ‘click’ of recognition—stepping back into the witness; reduction of urgency around pleasure.","intensity":4}