Mantra 1

Sukta 42

पापमोचनम्। सोमारुद्रा वि वृहतं विषूचीममी वा या नो गयमाविवेश । बाधेथां दूरं निरृतिं पराचैः कृतं चिदेनः प्र मुमुक्तमस्मत्

sómārudrā ví vṛhatam viṣū́cīm amī́ṃ vā yā́ no gáyam āvivéśa | bā́dhethāṃ dūráṃ nírṛtiṃ parācaíḥ kṛtáṃ cid énaḥ prá mumuktam asmát

O Soma and Rudra, drive ye apart the straying evil—or the sickness—which hath entered our life and home. Smite ye away, far off, Destruction backward; and even the sin that is done, from us set free.

يا سوما ويا رودرا، فرِّقا الشرَّ الضالَّ—أو الداءَ—الذي دخل حياتَنا ودارَنا. اضربا بعيدًا، واطردا نيرْرِتي (Nirṛti، الهلاك) إلى الوراء؛ وحتى الإثمُ الذي فُعِل، أطلقاه عنّا.

सोमारुद्राO Soma and Rudra (dual)
सोमारुद्रा:
सम्बोधन/कर्तृ (स्तुत्य-देवते)
TypeNoun
Rootसोम + रुद्र (प्रातिपदिक) (समासः: द्वन्द्व)
विapart, asunder
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
वृहतम्(you two) drive away / remove
वृहतम्:
कर्तृ (आज्ञा-क्रिया)
TypeVerb
Rootवृह् (धातु) → वृहत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
विषूचीम्the (crooked) misfortune/affliction (lit. ‘going crosswise’)
विषूचीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootविषूची (प्रातिपदिक)
अमीम्this
अमीम्:
कर्म (विषूचीम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
याwhich
या:
कर्तृ (अवि-वेश क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःof us / our
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गयम्household/estate; (our) life-support, possessions
गयम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगय (प्रातिपदिक)
into, towards
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
विवेशhas entered
विवेश:
कर्तृ
TypeVerb
Rootविश् (धातु) + वि (उपसर्ग)
बाधेथाम्(you two) repel, drive off
बाधेथाम्:
कर्तृ (आज्ञा-क्रिया)
TypeVerb
Rootबाध् (धातु)
दूरम्far away
दूरम्:
अधिकारण/देश
TypeAdverb
Rootदूर (प्रातिपदिक)
निरृतिम्Nirṛti (goddess of destruction), calamity
निरृतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनिरृति (प्रातिपदिक)
पराचैःaway, backwards (in a turning-away manner)
पराचैः:
करण/प्रकार
TypeAdverb
Rootपराञ्च्/पराच् (प्रातिपदिक)
कृतम्done, committed
कृतम्:
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
एनःsin, guilt, offense
एनः:
कर्म (मुमुक्तम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootएनस् (प्रातिपदिक)
प्रforth, completely
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
मुमुक्तम्(you two) release, set free
मुमुक्तम्:
कर्तृ (आज्ञा-क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु) + मु (अभ्यास) → मुमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अस्मत्from us
अस्मत्:
अपादान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Rishi: Atharvanic tradition (specific ṛṣi ascription varies by Anukramaṇī)

Devata: Soma-Rudra (dual); with Nirṛti and Enas as targeted afflictions

Chandas: Triṣṭubh (probable)

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"Alarm at intrusion → fierce removal → relief and moral lightness.","listener_experience":"Cleansed boundary-feeling; breath deepens; sense of being ‘unbound’.","intensity":7}