Atharva Veda 4.14.8 — Kanda 4, Anuvaka 2, Sukta 14, Mantra 8

Sukta 14

Sanskrit (Devanagari)

प्र॒तीच्यां॑ दि॒शि भ॒सद॒मस्य धेह्युत्त॑रस्यां दि॒श्युत्त॑रं धेहि पा॒र्श्वम्। ऊ॒र्ध्वायां॑ दि॒श्य॑१जस्यानू॑कं धेहि दि॒शि ध्रु॒वायां॑ धेहि पाज॒स्यऽम॒न्तरि॑क्षे मध्य॒तो मध्य॑मस्य

IAST Transliteration

pratī́cyāṃ diśí bhasadám asyá dhehy ùttarasyāṃ diśy ùttaráṃ dhehi pārśvám | ūrdhvā́yāṃ diśy àjasyānū́kaṃ dhehi diśí dhrúvāyāṃ dhehi pājásyàntárikṣe madhyatáḥ mádhyam asyá

English Translation (Griffith/Whitney)

In the western quarter set thou the rump of this; in the northern quarter set thou the northern portion—set the flank. In the upward quarter set thou the goat’s back-bone; in the steadfast quarter set thou the vigorous part; in mid-air, from the middle, set thou its middle.

Translation

في الجهة الغربية ضَعْ عَجُزَ هذا؛ وفي الجهة الشمالية ضَعْ جزءَه الشمالي—ضَعْ خاصرتَه. وفي الجهة العلوية ضَعْ عظمَ ظهرِ التيس؛ وفي الجهة الثابتة (dhruvā) ضَعْ جزءَه القويّ؛ وفي الأنتاريكشا (antarikṣa: الفضاء بين السماء والأرض)، من الوسط، ضَعْ وسطَه.

Word by Word

• प्रतीच्याम्: in the western (direction)
• प्रतीच्याम्: अधिकारण
• Type: Adjective (directional)
• Root: प्रतीची- (प्रातिपदिक)

• दिशि: in the direction
• दिशि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: दिश्- (प्रातिपदिक: दिक्/दिश्)

• भसदम्: the rump/backside (hind-part)
• भसदम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: भसद- (प्रातिपदिक)

• अस्य: of this (one)
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धेहि: place! / set!
• धेहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• उत्तरस्याम्: in the northern (direction)
• उत्तरस्याम्: अधिकारण
• Type: Adjective (directional)
• Root: उत्तरा- (प्रातिपदिक)

• दिशि: in the direction
• दिशि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: दिश्- (प्रातिपदिक: दिक्/दिश्)

• उत्तरम्: the upper/northern part
• उत्तरम्: कर्म
• Type: Adjective/Noun
• Root: उत्तरा- (प्रातिपदिक)

• धेहि: place! / set!
• धेहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• पार्श्वम्: the side/flank
• पार्श्वम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पार्श्व- (प्रातिपदिक)

• ऊर्ध्वायाम्: in the upward (direction)
• ऊर्ध्वायाम्: अधिकारण
• Type: Adjective (directional)
• Root: ऊर्ध्वा- (प्रातिपदिक)

• दिशि: in the direction
• दिशि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: दिश्- (प्रातिपदिक: दिक्/दिश्)

• जस्य: of the jaw/cheek-bone (jás-)
• जस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: जस्- (प्रातिपदिक)

• अनूकम्: the nape/neck-ridge (upper back of neck)
• अनूकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अनूक- (प्रातिपदिक)

• धेहि: place! / set!
• धेहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• दिशि: in the direction
• दिशि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: दिश्- (प्रातिपदिक: दिक्/दिश्)

• ध्रुवायाम्: in the fixed/steady (direction)
• ध्रुवायाम्: अधिकारण
• Type: Adjective
• Root: ध्रुवा- (प्रातिपदिक)

• धेहि: place! / set!
• धेहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• पाजस्यम्: the strength/vigor (pā́jasya-)
• पाजस्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पाजस्य- (प्रातिपदिक)

• अन्तरिक्षे: in the mid-air/atmosphere
• अन्तरिक्षे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष- (प्रातिपदिक)

• मध्यतः: from the middle / in the middle
• मध्यतः: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: मध्यतः (अव्यय; मध्य- + तस्)

• मध्यमम्: the middle part
• मध्यमम्: कर्म
• Type: Adjective/Noun
• Root: मध्यम- (प्रातिपदिक)

• अस्य: of this (one)
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī for this cluster)

Devata: Diśaḥ (Directions) / ritual body as empowered construct

Chandas: Mixed/irregular (prose-like operational cadence; not a strict RV-style stanza)

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: raudra