Mantra 58

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

वृषा मतीनां पवते विचक्षणः सूरो अह्नां प्रतरीतोषसां दिवः । प्राणः सिन्धूनां कलशाँ अचिक्रददिन्द्रस्य हार्दिमाविशन् मनीषया

IAST Transliteration

vṛ́ṣā matīnā́ṃ pavate vicakṣaṇáḥ sū́ro ahnā́ṃ pratarītóṣasāṃ diváḥ | prāṇáḥ síndhūnāṃ kaláśāṃ acikradad índrasya hā́rdim āviśán manīṣáyā

English Translation (Griffith/Whitney)

The Bull of thoughts is purified, the clear-sighted; a Sun of days, prevailing through the dawns of heaven. The Breath of rivers hath cried aloud into the jars, entering with wise intent into Indra’s heart.

Translation

ثورُ الأفكارِ يُنقّى، ذو البصيرةِ النافذة؛ شمسٌ للأيام، غالبٌ عبر فجراتِ السماء. وبرَانَا (prāṇa) الأنهارِ قد صاحَ عالياً في الجرار، داخلاً—بقصدٍ حكيم—إلى قلبِ إندرا.

Word by Word

• वृषा: the bull; the mighty one
• वृषा: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: वृषन् (प्रातिपदिक) / वृष (वर्षणे) (निरुक्त-आधार)

• मतीनाम्: of thoughts / inspirations
• मतीनाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)

• पवते: purifies/flows (as the purifier)
• पवते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: पू (पवने/शोधने)

• विचक्षणः: discerning, clear-sighted
• विचक्षणः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विचक्षण (प्रातिपदिक)

• सूरः: the sun
• सूरः: कर्तृ (समनाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: सूर (प्रातिपदिक)

• अह्नाम्: of days
• अह्नाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)

• प्रतरितः: having crossed over; overcoming
• प्रतरितः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Participle/Adjective
• Root: प्र-तॄ (तरणे) → प्रतरित (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• उषसाम्: of dawns
• उषसाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• दिवः: of heaven / of the sky
• दिवः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)

• प्राणः: breath; vital force
• प्राणः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)

• सिन्धूनाम्: of rivers / streams
• सिन्धूनाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)

• कलशान्: jars; pitchers
• कलशान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: कलश (प्रातिपदिक)

• अचिक्रदत्: cried out; resounded
• अचिक्रदत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: क्रन्द् (क्रन्दने) + अति- (अचिक्रदत्: लुङ्/अorist, reduplicated intensive-like form in Vedic usage)

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• हार्दिम्: the heart(-place); the inner heart
• हार्दिम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: हार्द (हृद्-सम्बन्धी) (प्रातिपदिक)

• आविशन्: entered
• आविशन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आ-विश् (प्रवेशने)

• मनीषया: with insight; by wisdom
• मनीषया: करण
• Type: Noun
• Root: मनीषा (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Soma-hymn style; specific AV 18 attribution varies by anukramaṇī

Devata: Soma (Indu), with Indra as recipient locus

Chandas: Triṣṭubh-like (longer pādas; stylistically RV-Soma register)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From surging purification to luminous empowerment and heart-entry.","listener_experience":"A felt ‘brightening’ and gathering of inner energy; confidence without agitation.","intensity":6}