Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 3

ध्रुवेयं विराण्नमो अस्त्वस्यै शिवा पुत्रेभ्य उत मह्यमस्तु । सा नो देव्यदिते विश्ववार इर्य इव गोपा अभि रक्ष पक्वम्

dhrúveyáṃ virā́ḍ námo astv asyái śivā́ putrébhya utá máhyam astu | sā́ no devy ádite viśvavāre írya iva gopā́ abhí rakṣa pakvám ||

Homage be to her—this steadfast Virāj: auspicious be she for our sons, and auspicious also for myself. Do thou, goddess Aditi, all-bounteous, like a watchful herdsman, guard round about our cooked oblation.

سلامٌ لها—لِفيراج الثابتة هذه؛ لتكن مُيمونةً لأبنائنا، ومُيمونةً لي أيضًا. أيتها الإلهة أديتي، يا واسعة العطاء، كراعٍ ساهرٍ احفظي من كل جانبٍ قربانَنا المطبوخ.

ध्रुवेयम्firm, steadfast
ध्रुवेयम्:
विशेषण (अस्यै इति पदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक) / ध्रुव (विशेषण-प्रातिपदिक)
विरात्from/through Virāj (the Virāj power/metre)
विरात्:
अपादान (नमः-क्रियायाः ‘from/through Virāj’ इत्यर्थे) / (वैकल्पिकं) सम्बोधन-सम्बन्धः
TypeNoun
Rootविराज् (प्रातिपदिक/नाम) अथवा विराज् (देवी/छन्दस्)
नमःobeisance, homage
नमः:
कर्तृ (अस्तु)
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
अस्तुlet it be
अस्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
अस्यैto/for this (goddess/woman)
अस्यै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शिवाauspicious, kindly
शिवा:
विशेषण (सा)
TypeAdjective
Rootशिव (विशेषण-प्रातिपदिक)
पुत्रेभ्यःto/for (her) sons
पुत्रेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
उतand also
उत:
समुच्चय/अन्वय
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
मह्यम्to/for me
मह्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्तुlet (her/it) be
अस्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
साshe
सा:
कर्तृ (रक्ष)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःof us, our
नः:
सम्बन्ध (possessive)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देविO goddess
देवि:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
अदितेO Aditi
अदिते:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
विश्ववारall-beloved / possessing all boons
विश्ववार:
विशेषण (सम्बोधनस्य)
TypeAdjective
Rootविश्व-वार (समास-प्रातिपदिक; विश्व ‘all’ + वार ‘choice/boon/dear’)
इवlike, as
इव:
उपमान-प्रदर्शक
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
गोपाa cowherd, protector
गोपा:
उपमान (रक्ष इत्यस्य कर्तुः उपमा)
TypeNoun
Rootगोप (प्रातिपदिक) / गोपा (नाम)
अभिtowards, over
अभि:
दिशा/अभिमुख्य (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
रक्षprotect!
रक्ष:
क्रिया
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
पक्वम्the ripe (one/thing), matured (fruit/crop)
पक्वम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootपक्व (कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक; √पच्)

Rishi: AV 12.3 complex (variable).

Devata: Aditi (with Virāj as invoked sovereign-stability principle).

Chandas: Mixed; not strict anuṣṭubh.

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From reverent bowing to calm assurance of being guarded.","listener_experience":"Protective warmth, maternal spaciousness, and steadiness regarding children’s wellbeing.","intensity":4}