Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 2

उरुः कोशो वसुधानस्तवायं यस्मिन्निमा विश्वा भुवनान्यन्तः । स नो मृड पशुपते नमस्ते परः क्रोष्टारो अभिभाः श्वानः परो यन्त्वघरुदो विकेश्यःऽ

urúḥ kóśo vasudhā́nas tavāyáṃ yásmin nimā́ víśvā́ bhúvanāny antáḥ | sá no mṛḍa paśupate námas te paráḥ króṣṭāro abhíbhā́ḥ śvā́naḥ paró yantv agharúdo vikeśyàḥ ||

Wide is this thy treasury, wealth-containing, wherein are lodged within all these worlds. Be gracious unto us, O Lord of creatures; homage be to thee. Far hence—away—let the howlers go, the assailants, the dogs; away depart the evil-yelpers, the loose-haired.

واسعٌ هو كنزُكَ هذا، حاوِيَ الثروة؛ وفيه تُقيمُ هذه العوالمُ كلُّها من داخل. فَتَرَأَّفْ بنا، يا پَشُوپَتي (Paśupati) ربَّ الخلائق؛ لكَ السجودُ والتحية. بعيدًا—إلى غيرِ هنا—فَلْيَذْهَبِ العُوّاؤونَ، المُهاجِمونَ، الكلابُ؛ وبعيدًا فَلْيَنْصَرِفِ المُنابِحونَ بالشرّ، ذوو الشَّعْرِ المُنْفَلِت.

उरुःbroad, wide
उरुः:
विशेषणम् (कर्तृ/प्रातिपदिक-सम्बन्धः) — ‘कोशः’ इत्यस्य
TypeAdjective
Rootउरु (प्रातिपदिक)
कोशःtreasury, storehouse, receptacle
कोशः:
कर्तृ (स्तुत्य-वाक्ये विषयः)
TypeNoun
Rootकोश (प्रातिपदिक)
वसुधानःwealth-bestowing, containing riches
वसुधानः:
विशेषणम् — ‘कोशः’ इत्यस्य
TypeAdjective
Rootवसुधान (प्रातिपदिक)
तवyour
तव:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः) — ‘कोशः’ इत्यस्य
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अयम्this
अयम्:
कर्तृ/विषय-निर्देशः (कोशस्य निर्देशः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकरण (यत्र-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इमाःthese
इमाः:
कर्तृ (भुवनान्यन्तः इति वाक्ये ‘इमाः’ = एताः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वाःall
विश्वाः:
विशेषणम् — ‘इमाः’ इत्यस्य
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवनानिworlds, beings/realms
भुवनानि:
कर्तृ (अन्तः इत्यनेन सह—‘(भुवनानि) अन्तः’)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
अन्तःwithin, inside
अन्तः:
अधिकरण-भाव (स्थानवाचकः) — ‘within’
TypeIndeclinable
Rootअन्तः (अव्यय/उपसर्गीय-निपात)
सःhe (that one)
सः:
सम्बोधन-पूर्वकः विषयः (देवता-निर्देशः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःto us / for us
नः:
सम्प्रदान (अस्मभ्यं) / सम्बन्ध (अस्माकम्) — सन्दर्भतः ‘अस्मभ्यं’
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मृडbe gracious, show mercy
मृड:
क्रिया
TypeVerb
Rootमृड् (धातु; मृड् = सुखय/अनुगृह्णी)
पशुपतेO Lord of cattle (Paśupati)
पशुपते:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative epithet)
Rootपशुपति (प्रातिपदिक)
नमःobeisance
नमः:
कर्म/भाव (नमस्कार-भावः)
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
तेto you
ते:
सम्प्रदान (युष्मै)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
परःfar away
परः:
विशेषणम् — ‘क्रोष्टारः’ इत्यस्य (दूरस्थः)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
क्रोष्टारःhowlers (jackals/wolves)
क्रोष्टारः:
कर्तृ (यन्तु इत्यस्य)
TypeNoun
Rootक्रोष्टृ (प्रातिपदिक)
अभिभाःoverpowering, assailing
अभिभाः:
विशेषणम् — ‘क्रोष्टारः’ इत्यस्य
TypeAdjective (kṛdanta)
Rootअभि-भा (कृदन्त-प्रातिपदिक; √भा ‘दीप्तौ/प्रकाशे’)
श्वानःdogs
श्वानः:
कर्तृ (यन्तु इत्यस्य) — क्रोष्टारैः सह समुच्चयः
TypeNoun
Rootश्वन् (प्रातिपदिक)
परःaway, far
परः:
क्रियाविशेषण-भावः (गमनस्य)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
यन्तुlet them go
यन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (धातु; √या गतौ)
अघरुदःevil-crying, ominously howling
अघरुदः:
विशेषणम् — ‘श्वानः/क्रोष्टारः’ इत्यस्य
TypeAdjective (kṛdanta)
Rootअघ-रुद् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √रुद् ‘रोदने’)
विकेश्यःwith dishevelled hair
विकेश्यः:
विशेषणम् — ‘श्वानः/क्रोष्टारः’ इत्यस्य
TypeAdjective
Rootवि-केशिन्/विकेश (प्रातिपदिक; ‘dishevelled-haired’)

Rishi: Atharvanic tradition attributes the Rudra-śānti complex to Atharvan/Angiras lineages (hymn-level attribution varies by anukramaṇī).

Devata: Rudra (Paśupati), with apotropaic expulsion of inauspicious beings/portents

Chandas: Mixed; predominantly Triṣṭubh/Jagatī-like cadence in this section (edition-dependent metrical analysis).

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Awe before vast power → supplication → decisive banishment and relief.","listener_experience":"From trembling respect to firm safety; the sense that the perimeter is secured.","intensity":7}