Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Yoga & Brahma-vidya, Shloka 36

Explanation of the Final Dissolution (Ātyantika Laya) and the Arising of Hiraṇyagarbha — Subtle Body, Post-Death Transit, Rebirth, and Embodied Constituents

कामक्रोधौ तथा शौर्यं यज्ञेप्सा बहुभाषिता अहङ्कारः परावज्ञा राजसानि महामुने

kāmakrodhau tathā śauryaṃ yajñepsā bahubhāṣitā ahaṅkāraḥ parāvajñā rājasāni mahāmune

الشهوة (كاما) والغضب (كرودها)، وكذلك الشجاعة، والتطلع إلى إقامة اليَجْنَا (القربان)، وكثرة الكلام، والأنا المتعاظمة (أهنكارا)، وازدراء الآخرين—فهذه، أيها الحكيم العظيم، علامات الطبيعة الراجاسية.

kāmaḥdesire
kāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāma (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
krodhaḥanger
krodhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkrodha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
tathāalso
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (क्रियाविशेषण)
śauryamvalor
śauryam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśaurya (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (Neuter), Prathamā/ Dvitīyā vibhakti (Nom/Acc; 1st/2nd), Ekavacana (Singular)
yajña-epsādesire for sacrifice
yajña-epsā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyajña (प्रातिपदिक) + ipsā/epsā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (Feminine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular); tatpuruṣa: 'desire for sacrifice'
bahu-bhāṣitāmuch-speaking / talkative
bahu-bhāṣitā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक) + bhāṣita (कृदन्त; √bhāṣ (धातु))
FormStrīliṅga (Feminine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular); past passive participle (क्त) used adjectivally
ahaṅkāraḥegoism
ahaṅkāraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootahaṅkāra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
parāvajñācontempt / disrespect
parāvajñā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootparāvajñā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (Feminine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
rājasānirajasic (of rajas)
rājasāni:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootrājasa (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (Neuter), Prathamā/ Dvitīyā vibhakti (Nom/Acc; 1st/2nd), Bahuvacana (Plural)
mahā-muneO great sage
mahā-mune:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + muni (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Sambodhana vibhakti (Vocative/8th), Ekavacana (Singular); संबोधन

Lord Agni (narrating to Sage Vasiṣṭha)

Vidya Category: {"primary_vidya":"Arthashastra","secondary_vidya":"Philosophy","practical_application":"Identifies rājasa traits relevant to rulers/administrators—useful for leadership assessment, training, and balancing governance energy with restraint.","sutra_style":true}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"List","entry_title":"Rājasa-lakṣaṇa for rulers (kāma–krodha etc.)","lookup_keywords":["rājasa","kāma","krodha","śaurya","ahaṅkāra","parāvajñā"],"quick_summary":"Lists rajasic markers—desire, anger, valor, sacrifice-ambition, talkativeness, ego, contempt—helping evaluate leadership temperament and its risks."}

Dosha: Pitta

Concept: Rajas expresses as ambition, heat, and outward drive; it can power duty (yajña, śaurya) but also distort through ego and contempt.

Application: In governance, channel rajas into service and disciplined action; curb talkativeness, ego, and contempt through counsel, accountability, and dharmic restraint.

Khanda Section: Rajadharma (Guna- and conduct-analysis for rulers and governance)

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: raudra

Visual Art Cues: {"scene_description":"A king on a throne with two contrasting attendants: one whispering desire/ambition, another fanning anger; scenes of sacrifice preparations, a warrior display of valor, and a court where excessive speech and contempt disrupt harmony.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural, regal figure with dynamic posture, red-gold tones for rajas, side vignettes of yajña fire, warrior stance, and a court scene showing parāvajñā; stylized inscriptions for kāma/krodha/ahaṅkāra.","tanjore_prompt":"Tanjore painting, king with ornate jewelry and gold leaf, yajña altar in background, intense facial expression hinting krodha, surrounding motifs labeling rājasa traits, rich saturated palette.","mysore_prompt":"Mysore style, instructional leadership tableau: labeled icons for kāma, krodha, śaurya, yajnepsā, bahubhāṣitā, ahaṅkāra, parāvajñā; balanced composition for didactic clarity.","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, durbar scene with the ruler speaking animatedly, a yajña pavilion outside the palace, a training yard for valor; subtle expressions showing ego and contempt, fine detailing."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"epic","suggested_raga":"Bhairavi","pace":"medium","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: kāmakrodhau → kāmaḥ + krodhaḥ. yajñepsā → yajña-epsā. mahāmune → mahā-mune.

Related Themes: Agni Purana 368.35 (tāmasa list); Agni Purana 368.37 (sāttvika list)

A
Agni
V
Vasiṣṭha
Y
Yajña

FAQs

It classifies behavioral markers of rajas—especially ritual eagerness (yajñepsā) when driven by passion—useful for ethical self-audit and for assessing temperament in governance.

Beyond myths, the text catalogs psychological-ethical typologies (the guṇas) relevant to statecraft, social conduct, and religious practice, showing the Purana’s wide-ranging, quasi-handbook character.

Recognizing rajasic impulses (desire, anger, ego, contempt) supports restraint and purification; it redirects ritual and heroic energy toward sattvic intention, reducing karmic agitation.