Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

प्रलय-त्रिविध-विभागः एवं प्राकृतप्रलय-वर्णनम्

स्थानात् स्थानं दशगुणम् एकस्माद् गण्यते द्विज ततो ऽष्टादशमे भागे परार्धम् अभिधीयते

sthānāt sthānaṃ daśaguṇam ekasmād gaṇyate dvija tato 'ṣṭādaśame bhāge parārdham abhidhīyate

噢,二次生者!每一后续位都按前一位的十倍来计数;当此递增推至第十八分位时,该数度称为“parārdha(极数)”。

स्थानात्from a place/position
स्थानात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन
स्थानम्place/position (as the next unit)
स्थानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
दशगुणम्tenfold
दशगुणम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदश + गुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; दशगुण = दश गुणाः यस्य तत् (determinative)
एकस्मात्from one (unit)
एकस्मात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (प्रातिपदिक ‘एक’ सर्वनामवत्)
गण्यतेis counted/considered
गण्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगण् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन
द्विजO twice-born (brahmin)
द्विज:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
ततःthen/from that
ततः:
Sambandha (Link/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः: अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb)
अष्टादशमेin the eighteenth
अष्टादशमे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअष्टादश (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
भागेpart/portion
भागे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
परार्धम्parārdha (a very large number)
परार्धम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपरार्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (कर्मणि-प्रयोगे कर्म/प्रथमा-सम्भव)
अभिधीयतेis called/denoted
अभिधीयते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + धा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन

Sage Parāśara (addressing Maitreya)

P
Parāśara
M
Maitreya

FAQs

In this verse, parārdha is presented as a named culmination-point of a tenfold counting scheme—marking an extreme denomination used for Purāṇic cosmic calculations tied to vast time scales.

He states a rule of progression: each successive “place” or unit is ten times the previous one, and by the eighteenth such division the resulting magnitude is termed parārdha.

Though not named in this verse, the teaching belongs to Ansha 6’s vision of ordered cosmic time that ultimately culminates in dissolution and renewal—processes governed by the Supreme Reality, Vishnu, as the regulator of kāla (time) and cosmic order.