Adhyaya 32: Dharma as the Bull-Form: Soma’s Transgression and the Institution of the Thirteenth Lunar Day Observance

Verse 1

पूर्वं ब्रह्माऽव्ययः शुद्धः परादपरसंज्ञितः । स सिसृक्षुः प्रजास्त्वादौ पालनं च विचिन्तयत् ॥ ३२.२ ॥

最初，梵天（Brahmā）不坏而清净，被称为既超越又内在者；当他在开端欲创造众生时，也思惟其护持与治理之道。

Verse 2

तस्य चिन्तयतस्त्वङ्गाद् दक्षिणाच्छ्वेतकुण्डलः । प्रादुर्बभूव पुरुषः श्वेतमाल्यानुलेपनः ॥ ३२.३ ॥

当他沉思之时，从其身体右侧显现出一位男子，佩戴白色耳饰，身饰白色花鬘，并涂抹白色香膏。

Verse 3

तं दृष्ट्वोवाच भगवान्श्चतुष्पादं वृषाकृतिम् । पालयेमाः प्रजाः साधो त्वं ज्येष्ठो जगतो भव ॥ ३२.४ ॥

见到他后，世尊对那四足、牛形者说道：“善者啊，护持这些众生；当为世间之最上者。”

Verse 4

इत्युक्तः समवस्थोऽसौ चतुःपद्भ्यां कृते युगे । त्रेतायां स समस्तृभ्यां द्वे चैव द्वापरेऽभवत् । कलावेकेन पादेन प्रजाः पालयते प्रभुः ॥ ३२.५ ॥

既蒙如是告诫，他便安住于平衡之态：在圆满的劫初（Kṛta）具足四分；在特雷塔（Tretā）具足三分；在二分时代（Dvāpara）成二分；而在迦利（Kali），主仅以一分余存而护持众生。

Verse 5

षड्भेदो ब्राह्मणानां स त्रिधा क्षत्रे व्यवस्थितः । द्विधा वैश्येकधा शूद्रे स्थितः सर्वगतः प्रभुः । रसातलेषु सर्वेषु द्वीपवर्षे स्वयं प्रभुः ॥ ३२.६ ॥

此一原则/秩序：在婆罗门中说为六分；在刹帝利中安立为三分；在吠舍中为二分；在首陀罗中为一分。遍一切处之主安住于诸方；诚然，主自身亦在一切罗娑多罗（Rasātala）以及诸洲与诸域（dvīpa-varṣa）之中。

Verse 6

द्रव्यगुणक्रियाजातिचतुःपादः प्रकीर्तितः । संहितापदक्रमश्चैव त्रिशृङ्गोऽसौ स्मृतो बुधैः ॥ ३२.७ ॥

它被宣说为具四分：实体（dravya）、性质（guṇa）、作用/行为（kriyā）、种类（jāti）。学者又忆念其有三峰：连诵本（saṁhitā）、分词本（pada）、次第本（krama）。

Verse 7

तथा आद्यन्त ओङ्कार द्विशिराः सप्तहस्तवान् । त्रिबद्धबद्धो विप्राणां मुख्यः पालयते जगत् ॥ ३२.८ ॥

同样，那始与终之本原——唵音（Oṁkāra）——具二首七手，以三重系缚而成，为婆罗门中之最上者，护持世界。

Verse 8

स धर्मः पीडितः पूर्वं सोमेनाद्भुतकर्मणा । तारां जिघृक्षता पत्नीं भ्रातुराङ्गिरसस्य ह ॥ ३२.९ ॥

从前，法（Dharma）曾被月神苏摩（Soma）所侵扰；苏摩行事奇异，欲夺取其兄安吉罗萨（Aṅgirasa）之妻塔拉（Tārā）。

Verse 9

सोऽपायाद्भीषितस्तेन बलिना क्रूरकर्मणा । अरण्यं गहनं घोरमाविवेश तदा प्रभुः ॥ ३२.१० ॥

于是，那位主宰因惧怕那强大而行事残酷者，便退避而入一片幽深可怖的密林。

Verse 10

तस्मिन्गते सुराः सर्वे असुराणां तु पत्नयः । जिघृक्षन्तस्तदौकांसि बभ्रमुर्धर्मवञ्चिताः । असुरा अपि तद्वच्च सुरवेश्मनि बभ्रमुः ॥ ३२.११ ॥

诸天离去之后，失却正法的阿修罗之妻四处游荡，欲夺取他们的居处；阿修罗们也同样在诸天的宫邸中徘徊游走。

Verse 11

निर्मर्यादे तथा जाते धर्मनाशे च पार्थिव । देवासुरा युयुधिरे सोमदोषेण कोपिताः । स्त्रीहेतोश्च महाभाग विविधायुधपाणयः ॥ ३२.१२ ॥

当纲纪界限尽被逾越、正法毁坏之时，王啊，诸天与阿修罗因苏摩之过而震怒交战；尊贵者啊，他们手执种种兵器，而其因由乃是一位女子。

Verse 12

तान्दृष्ट्वा युध्यतो देवानसुरैः सह कोपितान् । नारदः प्राह संगम्य पित्रे ब्रह्मणि हर्षितः ॥ ३२.१३ ॥

那罗陀（Nārada）见诸天与阿修罗同起忿怒而交战，心生欢喜，便趋近其父梵天（Brahmā）而陈言。

Verse 13

स हंसयानमारुह्य सर्वलोकपितामहः । निवारयामास तदा कस्यार्थे युद्धमब्रवीत् ॥ ३२.१४ ॥

于是，诸世界之祖父梵天乘坐天鹅之乘，制止众人，当时说道：“此战究竟为谁而起？”

Verse 14

सर्वे शशंसुः सोमं तु स तु बुद्ध्वा स्वकं सुतम् । पीडनादपयातं तु गहनं वनमाश्रितम् ॥ ३२.१५ ॥

众人都称颂苏摩；而他得知那正是自己的儿子——因受苦恼而退避者——便投身于幽深密林之中求庇护。

Verse 15

ततो ब्रह्मा ययौ तत्र देवासुरयुतस्त्वरन् । ददर्श च सुरैः सार्द्धं चतुष्पादं वृषाकृतिम् । चरन्तं शशिसङ्काशं दृष्ट्वा देवानुवाच ह ॥ ३२.१६ ॥

随后梵天急赴彼处，偕同诸天与阿修罗而来。与诸天同在时，他见到一四足之灵，形如公牛，往来行走，光辉如月；见此，便对诸天开示。

Verse 16

ब्रह्मा उवाच । अयं मे प्रथमः पुत्रः पीडितः शशिना भृशम् । पत्नीं जिघृक्षता भ्रातुर्धर्मसंज्ञो महामुनिः ॥ ३२.१७ ॥

梵天说道：“此乃我之长子，大圣牟尼名为法（Dharma）；当其兄弟欲夺其妻时，他被娑舍因（即月神）严酷折磨。”

Verse 17

इदानीं तोषयध्वं वै सर्व एव सुरासुराः । येन स्थितिर्वो भवति समं देवासुरा इति ॥ ३२.१८ ॥

“如今确实，你们所有人——天神与阿修罗——都应使（应受者）得以满足；由此你们的安定方能成就，天神与阿修罗皆同等。”

Verse 18

ततः सर्वे स्तुतिं चक्रुस्तस्य देवस्य हर्षिताः । विदित्वा ब्रह्मणो वाक्यात् सम्पूर्णशशिसन्निभम् ॥ ३२.१९ ॥

于是众神欢喜，齐为那位神祇作颂赞之歌；由梵天之言而知，其光辉圆满，宛如满月。

Verse 19

देवा ऊचुः । नमोऽस्तु शशिसङ्काश नमस्ते जगतः पते । नमोऽस्तु देवरूपाय स्वर्गमार्गप्रदर्शक । कर्ममार्गस्वरूपाय सर्वगाय नमो नमः ॥ ३२.२० ॥

诸天说道：“礼敬于汝，光辉如月者；礼敬于汝，世间之主。礼敬于汝，示现神圣之形，开示通往天界之道者。礼敬于汝，其自性即业道（karma）者；遍一切者——礼敬，礼敬。”

Verse 20

त्वयैयं पाल्यते पृथ्वी त्रैलोक्यं च त्वयैव हि । जनस्तपस्तथा सत्यं त्वया सर्वं तु पाल्यते ॥ ३२.२१ ॥

此大地由汝护持，三界亦唯由汝护持。众生、苦行（tapas）与真实——这一切皆由汝维系。

Verse 21

न त्वया रहितं किञ्चिज्जगत्स्थावरजङ्गमम् । विद्यते त्वद्विहीनं तु सद्यो नश्यति वै जगत् ॥ ३२.२२ ॥

世间无有任何事物——无论不动者或动者——能离汝而存。诚然，一旦失去汝，世界即刻毁灭。

Verse 22

त्वमात्मा सर्वभूतानां सतां सत्त्वस्वरूपवान् । राजसानां रजस्त्वं च तामसानां तम एव च ॥ ३२.२३ ॥

汝为一切众生之我（Ātman）；于善德者中，汝具萨埵（sattva）之性；于罗阇（rajas）之众中，汝即罗阇本身；于惰暗（tamas）之众中，汝实为惰暗本身。

Verse 23

चतुष्पादो भवान् देव चतुःशृङ्गस्त्रिलोचनः । सप्तहस्तस्त्रिबन्धश्च वृषरूप नमोऽस्तु ते ॥ ३२.२४ ॥

噢，天神啊，你具四足；具四角与三眼。你具七手并有三重关节/束带；噢，牛形之尊，谨向你致敬。

Verse 24

त्वया हीना वयं देव सर्व उन्मार्गवर्त्तिनः । तन्मार्गं यच्छ मूढानां त्वं हि नः परमा गतिः ॥ ३२.२५ ॥

噢，天神啊，离开你，我们众人都行于迷失之途。愿你赐予我们这些愚迷者以正道，因为你确是我们至上的归依与归宿。

Verse 25

एवं स्तुतस्तदा देवैर्वृषरूपी प्रजापतिः । तुष्टः प्रसन्नमनसा शान्तचक्षुरपश्यत ॥ ३२.२६ ॥

当时诸天如此赞颂之后，化作公牛之形的生主（Prajāpati）心满意足、意念澄静，以安然之目凝视。

Verse 26

दृष्टमात्रास्तु ते देवाः स्वयं धर्मेण चक्षुषा । क्षणेन गतसंमोहाः सम्यक्सद्धर्मसंहिताः ॥ ३२.२७ ॥

然而诸神仅仅一见其身，以立于法（dharma）本身的慧眼观照，刹那间便离诸迷惑，正住于真实正法之中。

Verse 27

असुरा अपि तद्वच्च ततो ब्रह्मा उवाच तम् । अद्यप्रभृति ते धर्म तिथिरस्तु त्रयोदशी ॥ ३२.२८ ॥

阿修罗亦如是行；随后梵天对他说：“自今日起，噢法（Dharma），愿‘十三日’（Trayodaśī，阴历第十三日）成为你的法之提提（dharma-tithi，仪式守持之日）。”

Verse 28

यस्तामुपोष्य पुरुषो भवंतं समुपार्जयेत् । कृत्वा पापसमाहारं तस्मान्मुञ्चति मानवः ॥ ३२.२९ ॥

凡人若依此持斋修持，恭敬而得汝之恩宠；纵使积聚重重罪业，亦能从其中解脱。

Verse 29

यच्चारण्यमिदं धर्म्म त्वया व्याप्तं चिरं प्रभो । ततो नाम्ना भविष्ये तद्धर्मारण्यमिति प्रभो ॥ ३२.३० ॥

“大主啊，此林久为汝所遍满——汝即是法（Dharma）——因此它将以名号称为‘法林’（Dharmāraṇya），大主啊。”

Verse 30

चतुष्ट्रिपाद् द्व्येकपाच्च प्रभो त्वं कृतादिभिर्लक्ष्यसे येन लोकैः । तथा तथा कर्मभूमौ नभश्च प्रायोयुक्तः स्वगृहं पाहि विश्वम् ॥ ३२.३१ ॥

主啊，诸世界由克利多等诸劫而识汝：汝依次显现为具四、三、二、一“足”（德分）。因此，在业行之地（人间）与天穹之中，汝几乎恒常运作，愿汝护持宇宙，如护自家之居所。

Verse 31

इत्युक्तमात्रः प्रपितामहोऽधुना सुरासुराणामथ पश्यतां नृप । अदृश्यतामगमत् स्वालयांश्च जग्मुः सुराः सवृषा वीतशोकाः ॥ ३२.३२ ॥

祖父神（造物主）方才说罢，王啊，在诸天与阿修罗亲眼所见之下，便隐没不见。诸天与圣牛（Vṛṣa）同往各自天宫，离忧无悲。

Verse 32

धर्मोत्पत्तिं य इमां श्रावयीत तदा श्राद्धे तर्पयेत पितॄंश्च । त्रयोदश्यां पायसेन स्वशक्त्या स स्वर्गगामी तु सुरानुपेयात् ॥ ३२.३३ ॥

凡令诵读此“法之兴起”之记者，当于施行祭祖的śrāddha时，亦以供献（tarpana）令祖灵满足。至第十三日，随力供养乳粥（pāyasa）；其人当往生天界，得与诸天同会。

Verse 33

सोऽपायाद् भीषितस्तेन बलिना क्रूरकर्मणा । अरण्यं गहनं घोरमाविवेश तदा प्रभुः ॥

他因那强者行事残酷而心生恐惧，遂逃遁而去；其后，主宰进入一片幽深稠密、令人战栗的森林。