Adhyaya 23: The Birth of Gaṇapati, the Emergence of the Vināyakas, and the Significance of the Fourth Lunar Day

Verse 1

प्रजापाल उवाच । कथं गणपतेर्जन्म मूर्तिमन्तं च सत्तम । एतन्मे संशयं छिन्धि धृतिकष्टं व्यवस्थितम् ॥ २३.१ ॥

Prajāpāla说道：“至善之众生啊，伽那帕提如何诞生，又如何具足形体而成有身者？愿你斩断我这久已牢固盘结、成为难题的疑惑。”

Verse 2

महातपा उवाच । पूर्वं देवगणाः सर्वे ऋषयश्च तपोधनाः । कार्यारम्भं तथा चक्रुः सिध्यन्ते च न संशयः ॥ २३.२ ॥

摩诃塔帕说道：“往昔，诸天众与富于苦行之财的诸仙，皆以此法开启诸事；他们无疑都获得成就。”

Verse 3

सन्मार्गवर्तिषु यथा सिद्ध्यन्ते विघ्नतः क्रियाः । असत्कारिषु सर्वेषु तद्वदेवमविघ्नतः ॥ २३.३ ॥

正如行于正道者，诸业虽遇障碍亦能成就；同样地，在一切不施以应有敬礼（或款待）之人中，此理亦然——确实，无所阻碍。

Verse 4

ततो देवाः सपितरश्चिन्तयामासुरोजसा । असत्कार्येषु विघ्नार्थं सर्व एवासभ्यमन्त्रयन् ॥ २३.४ ॥

于是诸天与祖灵（Pitṛ）一同以威力深思商议；众人皆共议并施起护持之法，意在为不正当的举动制造障碍。

Verse 5

ततस्तेषां तदा मन्त्रं कुर्वतस्त्रिदिवौकसाम् । बभूव बुद्धिर्गमने रुद्रं प्रति महात्मतिम् ॥ २३.५ ॥

当三天之居者正在施行其议策之时，他们心中生起决意：前往鲁陀罗——那位大心者。

Verse 6

ते तत्र रुद्रमागम्य कैलासनिलयं गुरुम् । ऊचुः सविनयं सर्वे प्रणिपातपुरःसरम् ॥ २३.६ ॥

在那里，他们前往礼见住于凯拉萨的鲁陀罗——可敬的导师；众人先行顶礼伏地，然后以谦恭之心陈述。

Verse 7

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव शूलपाणे त्रिलोचन । विघ्नार्थमविशिष्टानामुत्पादयितुमर्हसि ॥ २३.७ ॥

诸天说道：“噢，诸神之神，大自在天，执三叉戟者，三目尊；请你应当显化（某一存在），为一切众生无差别地除去障碍。”

Verse 8

एवमुक्तरस् तदा देवैर् भवः परमया मुदा । उमां निरीक्षयामास चक्षुषाऽनिमिषेण ह ॥ २३.८ ॥

当时诸天如此启请，婆伐（湿婆）心生无上欢喜，遂以不瞬之目凝视优摩。

Verse 9

देवानां सन्निधौ तस्य पश्यतो मां महात्मनः । चिन्ताऽभूद् व्योम्नि मूर्तिभ्यो दृश्यते केन हेतुना ॥ २३.९ ॥

在诸天面前，当那位大魂者注视着我时，心中生起一念：“为何在虚空中会显现为具形之相？”

Verse 10

पृथिव्या विद्यते मूर्तिरपां मूर्तिस्तथैव च । तेजसः श्वसनस्यापि मूर्तिरेषा तु दृश्यते । आकाशं च कथं नेति मत्वा देवो जहास च ॥ २३.१० ॥

“大地有其形体，水亦同样有形体；火的形体，乃至风的形体，也确实可被觉知。然而转念：‘虚空（ākāśa）又怎能被执为有形呢？’——如此思量后，神明便笑了。”

Verse 11

ज्ञानशक्तिमुमां दृष्ट्वा यद् दृष्टं व्योम्नि शम्भुना । यच्चोक्तं ब्रह्मणा पूर्वं शरीरं तु शरीरिणाम ॥ २३.११ ॥

既已观见乌玛（Umā）为智慧之力（śakti）——并忆及商布（Śambhu）于虚空所见，以及梵天（Brahmā）先前所宣说者：此实乃关乎有身众生之身。

Verse 12

यच्चापि हसितं तेन देवेन परमेष्ठिना । एतत्कार्यचतुष्केण पृथिव्यादिचतुष्वपि ॥ २३.१२ ॥

又彼神——至上座者帕拉梅什提因（Parameṣṭhin）——所发之笑，亦当理解为与此四重事业相应，并同样关涉以大地为首之四类群。

Verse 13

मूर्त्तिमानतितेजस्वी हसतः परमेष्ठिनः । प्रदीप्तास्यो महादीप्तः कुमारो भासयन् दिशः । परमेष्ठिगुणैर्युक्तः साक्षाद् रुद्र इवापरः ॥ २३.१३ ॥

自含笑之帕拉梅什提因（Parameṣṭhin）中，现出一位少年之相——具形而超然炽辉；其口如火焰炽燃，光明浩大，照耀十方；具足帕拉梅什提因之德相，分明如同鲁陀罗（Rudra）自身，宛若另一位鲁陀罗。

Verse 14

उत्पन्नमात्रो देवानां योषितः सप्रमोहयन् । कान्त्या दीप्त्या तथा मूर्त्या रूपेण च महात्मवान् ॥ २३.१४ ॥

他方才诞生，便以其美丽、光辉、具身之形与容相，使诸天之女眷迷醉失神。

Verse 15

तं दृष्ट्वा परमं रूपं कुमारस्य महात्मनः । उमा अनिमेषनेत्राभ्यां तमपश्यत भामिनी ॥ २३.१५ ॥

见到大士鸠摩罗（Kumāra）之至上妙相，乌玛（Umā）以不瞬之目凝视于他；那光辉的女神将目光牢牢定在他身上。

Verse 16

तं दृष्ट्वा कुपितो देवः स्त्रीभावं चञ्चलं तथा । मत्वा कुमाररूपं तु शोभनं मोहनं दृशाम् । ततः शशाप तं देवः स्त्रीशङ्कां परमेश्वरः ॥ २३.१६ ॥

见到他后，神明震怒，认为女身之态多变不定；又见其少年的形貌秀美，惑人眼目。于是至上主帕拉梅湿伐罗便以“女子之疑”（strī-śaṅkā）加以诅咒。

Verse 17

कुमार गजवक्त्रस्त्वं प्रलम्बजठरस्तथा । भविष्यसि तथा सर्पैरुपवीतगतिर्ध्रुवम् ॥ एवं शशाप तं देवस्तीव्रकोपसमन्वितः ॥ २३.१७ ॥

“少年啊，你将具象如象之面，亦将有下垂之腹；并且必定以群蛇为你的圣线（upavīta）。”神明怀着炽烈的忿怒，如是降下诅咒。

Verse 18

अर्द्धकोट्या च रोमाणामात्मनोऽङ्गे त्रिलोचनः । कूपकास्वेदसलिलपूर्णशूलधरस्तथा । धुन्वन् शरीरमुत्थाय ततो देवो रुषान्वितः ॥ २३.१८ ॥

三目者特里洛恰那（湿婆）自身具半拘胝之毛发，又执三叉戟，其柄座处满是汗水之液；他起身抖动其身，随后神明怒意充盈。

Verse 19

यथा यथा असौ स शरीरमाद्यं धुनोति देवस्त्रिशिखास्त्रपाणिः । तथा तथा चाङ्गरुहाश्चकासुर्जलं क्षितौ संन्यपतंस्तथान्याः ॥ २३.१९ ॥

正如那位神明手执三尖之器（triśikhā），一次又一次抖动其原初之身；其肢体之毛亦一次又一次闪耀发光；同样，水也从其他部位滴落于大地。

Verse 20

विनायकानेकविधा गजास्या स्तमालनिलाञ्जनसन्निकाशाः । उत्तस्थुरुच्चैर्विविधास्त्रहस्ता स्ततस्तु देवा मनसाकुलेन ॥ २३.२० ॥

于是，诸般毗那夜迦（Vināyaka）纷纷高声而起：皆象面，色如昙摩罗之黝黑，又似蓝色眼膏（añjana）；手持种种兵器。见此情状，诸天心中不安，意念纷扰。

Verse 21

किमेतदित्यद्भुतकर्मकारी ह्येकः करोत्यप्रतिमं महच्च । कार्यं सुराणां कृतमेतदिष्टं भवेदथैतं परितं कुतस्तत् ॥ २३.२१ ॥

“这是怎么回事？一位行奇功者，独自成就了伟大而无比的事业。此事似乎正是诸天所愿之业，且已圆满完成——那么又怎会有逆转？那逆转又从何而起？”

Verse 22

दिवौकसां चिन्तयतां तथा तु विनायकैः क्ष्मा क्षुभिता बभूव । चतुर्मुखश्चाप्रतिमो विमानम् आरुह्य खे वाक्यमिदं जगाद ॥ २३.२२ ॥

当诸天之众如此商议之时，大地（kṣmā）被诸维那夜迦（Vināyaka）所扰而震动。随后，那无比的四面者（梵天）登上天车（vimāna），在虚空中宣说此言。

Verse 23

धन्याः स्थ देवाः सुरनायकेन त्रिलोचनेनाद्भुतरूपिणा च । अनुगृहीताः परमेश्वरेण सुरद्विषां विघ्नकृतां नतौ च ॥ २३.२३ ॥

诸神啊，你们实为有福——蒙苏罗之主、三目而形相奇妙者垂恩；又蒙至上主（Parameśvara）加被。因其俯首礼敬之举，诸天之敌所造的障碍皆得止息。

Verse 24

इत्येवमुक्त्वा प्रपितामहस्तानुवाच देवस्त्रिशिखास्त्रपाणिम् । यस्ते विभो वक्त्रसमुद्भवः प्रभुर्विनायकानां भवतु त्विमेऽनुगाः ॥ २३.२४ ॥

如是说罢，祖父（梵天）又对执持三尖之器（Triśikhā）的天神说道：“大能者啊，愿从你口中所生、为维那夜迦之主者，成为你这些随从的统领。”

Verse 25

भवांस्तथा । अस्यात्मवरेण चाम्बरे त्वया चतुष्वस्तु शरीरचारी । आकाशमेतद् बहुधा व्यवस्थितं त्वया वरेण्यः कृत एव नान्यः ॥ २३.२५ ॥

你亦复如是。凭你自身本有的卓越，你以有形之身在天际以四种方式运行。此一 ākāśa（虚空、空间）广大无边，呈现多种安立；可敬者啊，唯你一人造作成就，非他者所为。

Verse 26

प्रभोर्भव त्वं प्रतिमास्त्रपाणिना इमानि चास्त्राणि वरांश्च देहि । इत्येवमुक्त्वा ।अधिगते पितामहे त्रिलोचनश्चात्मभवं जगाद ॥ २३.२६ ॥

“愿你显现为主宰，执持武器之徽记；并赐予这些兵器与诸般恩赐。”如是说已，既已趋近祖父（Pitāmaha，梵天），三目者（Trilocana）便对自生者（Ātmabhava）发言。

Verse 27

विनायको विघ्नकरो गजास्यो गणेशनामा च भवस्य पुत्रः । एते च सर्वे तव यान्तु भृत्या विनायकाः क्रूरदृष्टिः प्रचण्डाः । उच्छुष्मदानादिविवृद्धदेहाः कार्येषु सिद्धिं प्रतिपादयन्तः ॥ २३.२७ ॥

“彼为毗那夜迦（Vināyaka），能作障碍者，象首，名为伽内沙（Gaṇeśa），乃婆伐（Bhava，湿婆）之子。愿你的一切侍从——诸毗那夜迦，目光凶烈、威猛可畏——皆出行，其身由ucchuṣma、dāna等而增广，于诸事业中建立成就。”

Verse 28

भवांश्च देवेषु तथा मखेषु कार्येषु चान्येषु महानुभावात् । अग्रेषु पूजां लभतेऽन्यथा च विनाशयिष्यस्यथ कार्यसिद्धिम् ॥ २३.२८ ॥

而你凭借卓越威德，在诸神之中、在祭祀（yajña）之中以及其他诸事之中，皆先受礼敬；否则，你必将毁坏仪式（或事业）之成就。

Verse 29

इत्येवमुक्त्वा परमेश्वरेण सुरैः समं काञ्चनकुम्भसंस्थैः । जलैस्तथासावभिषिक्तगात्रो रराज राजेन्द्र विनायकानाम् ॥ २३.२९ ॥

如是言毕，至上主（Parameśvara）与诸天同在，以盛于金瓶之水为其行灌顶；于是，噢万王之王，他身受灌顶之水涂洒，光辉炳然，成为诸毗那夜迦之首。

Verse 30

दृष्ट्वाऽभिषिच्यमानं तु देवास्तं गणनायकम् । तुष्टुवुः प्रयताः सर्वे त्रिशूलास्त्रस्य सन्निधौ ॥ २३.३० ॥

诸天见那众伽那之领袖正受灌顶，皆摄心端肃，在三叉戟武器（triśūla）之前称赞礼颂于他。

Verse 31

देवा ऊचुः । नमस्ते गजवक्त्राय नमस्ते गणनायक । विनायक नमस्तेऽस्तु नमस्ते चण्डविक्रम ॥ २३.३१ ॥

诸天说道：“礼敬汝，象面圣者；礼敬汝，众伽那（gaṇa）之主。噢毗那夜迦（Vināyaka），愿我等向汝致敬；礼敬汝，勇猛威烈者。”

Verse 32

नमोऽस्तु ते विघ्नकर्त्रे नमस्ते सर्पमेखल । नमस्ते रुद्रवक्त्रोत्थ प्रलम्बजठराश्रित ॥ २३.३२ ॥

礼敬汝，障碍之造作者（亦为除障者）；礼敬汝，以蛇为腰带者。礼敬汝，从鲁陀罗（Rudra）之口而生，安住于普罗兰婆（Pralamba）之腹者。

Verse 33

सर्वदेवनमस्कारादविघ्नं कुरु सर्वदा । एवं स्तुतस्तदा देवैर्महात्मा गणनायकः । अभिषिक्तश्च रुद्रस्य सोमस्यापत्यतां गतः ॥ २३.३३ ॥

“由此向一切诸天致敬之礼，愿你恒常令诸事无有障碍。”当时，众天如是赞颂，那位大心者、伽那（gaṇa）之主受灌顶（abhiseka）加持，并获得作为鲁陀罗（Rudra）与苏摩（Soma）之子嗣的地位。

Verse 34

एतच्चतुर्थ्यां संपन्नं गणाध्यक्षस्य पार्थिव । यतस्ततोऽयं महती तिथीनां परमा तिथिः ॥ २३.३४ ॥

大王啊，此仪轨/修持乃于第四月日（Caturthī，月相第四日）为伽那（gaṇa）之主而成就；因此此日被视为殊胜大日，实为诸月日（tithi）之最上。

Verse 35

एतस्यां यस्तिलान् भुक्त्वा भक्त्या गणपतिं नृप । आराधयति तस्याशु तुष्यते नात्र संशयः ॥ २३.३५ ॥

大王啊，凡于此时食用芝麻，并以虔敬礼拜伽那主（Gaṇapati）者，彼即速得圣者欢喜；对此毫无疑虑。

Verse 36

यश्चैतत् पठते स्तोत्रं यश्चैतच्छृणुयात् सदा । न तस्य विघ्ना जायन्ते न पापं सर्वथा नृप ॥ २३.३६ ॥

大王啊，凡诵读此赞颂者，及恒常聆听此赞颂者，于其人不生障碍，诸罪（pāpa）亦无一分留存。