Adhyaya 14: Ritual Procedure for Śrāddha: Sequence, Eligibility, and Offerings to Ancestors

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । एतन्मे कथितं पूर्वं ब्रह्मपुत्रेण धीमता । सनकानुजेन विप्रर्षे ब्राह्मणान् शृणु साम्प्रतम् ॥ १४.१ ॥

马尔坎德耶说道：“此事先前已由梵天睿智之子、萨那迦之弟向我叙述。如今，噢诸婆罗门中最胜者，请聆听有关婆罗门之事。”

Verse 2

त्रिणाचिकेतस्त्रिमधुस्त्रिसुपर्णः षडङ्गवित् । वेदवित् श्रोत्रियो योगी तथा वै ज्योष्ठसामगः ॥ १४.२ ॥

他精通三重那奇克塔仪轨、‘三摩度’之教与‘三苏帕尔那’诵读；通晓吠陀六支学，了知吠陀，为受正统传承的闻吠者（śrotriya），亦为瑜伽行者，并且确为《娑摩》圣歌的杰出吟诵者。

Verse 3

ऋत्विजं भागिनेयं च दौहित्रं श्वशुरं तथा । जामातरं मातुलं च तपोनिष्ठं च ब्राह्मणम् ॥ १४.३ ॥

“（应当礼敬并接待）主祭之祭官、姊妹之子、女儿之子、岳父、女婿、母舅，以及亦当礼敬安住苦行戒律的婆罗门。”

Verse 4

पञ्चाग्न्यभिरतं चैव शिष्यं संबन्धिनं तथा । मातापितॄरतं चैव एताञ्छ्राद्धे नियोजयेत् ॥ १४.४ ॥

在施行施罗达（śrāddha）时，也应当选任：乐于奉持五圣火者、弟子、亲族，以及同样孝事父母者。

Verse 5

मित्रध्रुक् कुनखी चैव श्यावदन्तस्तथा द्विजः । कन्यादूषयिता वह्निवेदोज्झः सोमविक्रयी ॥ १४.५ ॥

背叛友人者、指甲畸形者、牙色晦暗之二生者、玷污处女者、怠慢圣火与吠陀者、以及贩卖苏摩者——此处皆列为应受谴责之人。

Verse 6

अभिशप्तस्तथा स्तेनः पिशुनो ग्रामयाजकः । भृतकाध्यापकश्चैव भृतकाध्यापितश्च यः ॥ १४.६ ॥

同样，被诅咒者、盗贼、诽谤者、为酬金行仪的村祭司，以及受雇取酬的教师与付酬受教者——皆在此列举。

Verse 7

परपूर्वापतिश्चैव मातापित्रोस्तथोज्झकः । वृषलीसूतिपोष्यश्च वृषलीपतिर एव च । तथा देवलकश्चापि श्राद्धे नार्हन्ति केतनम् ॥ १४.७ ॥

又同样：娶曾先嫁他人的女子之夫；弃置或怠慢父母者；由 vṛṣalī 之子嗣供养者；vṛṣalī 之夫；以及 devalaka（以事神为业者）——在 śrāddha 祭仪中皆不为合格受施者。

Verse 8

प्रथमेऽह्नि बुधः कुर्याद् विप्राग्र्याणां निमन्त्रणम् । आनिमन्त्र्य द्विजान् गेहमागतान् भोजयेद् यतीन् ॥ १४.८ ॥

于第一日，明智之人当邀请卓越的婆罗门；既已邀请并迎接到家的“二生者”，亦应供食于出家苦行者（yati）。

Verse 9

पादशौचादिना गृहमागतान् भोजयेद् द्विजान् । पवित्रपाणिराचान्तानासनेषूपवेशयेत् ॥ १४.९ ॥

先行洗足等常规礼节后，应供食于到家的二生宾客；以清净之手，在其行 ācamana（啜水净礼）之后，使其安坐于相称之座。

Verse 10

पितॄणामयुजो युग्मान् देवानामपि योजयेत् । देवानामेकमेकं वा पितॄणां च नियोजयेत् ॥ १४.१० ॥

应为 Pitṛ（祖灵）分配供分，或以奇偶成对而设，亦同样为诸天（Deva）而设；或另可对诸天与祖灵皆逐一分配。

Verse 11

तथा मातामहश्राद्धं वैश्वदेवसमन्वितम् । कुर्वीत भक्तिसम्पन्नः सक्तन्त्रं वा वैश्वदेविकम् ॥ १४.११ ॥

同样，应为外祖父举行śrāddha（祭祖供养）仪式，并配以Vaiśvadeva供献；或具足虔敬者，可依所规定的仪轨一并行Vaiśvadevika之礼。

Verse 12

प्राङ्मुखं भोजयेद्विप्रं देवानामुभयात्मकम् । पितृपैतामहानां च भोजयेच्चाप्युदङ्मुखान् ॥ १४.१२ ॥

应令一位婆罗门面向东方受食，视其为以双重方式体现诸天者；并且也应为诸祖灵（Pitṛ）与祖父辈（Pitāmaha）设食，使其面向北方。

Verse 13

पृथक् तयोः केचिदाहुः श्राद्धस्य करणं द्विज । एकत्रैकेन पाकेन वदन्त्यन्ये महर्षयः ॥ १४.१३ ॥

有人说，噢二次生者，śrāddha应当为两者分别举行；而另一些大圣仙则说，可用一次烹备而合并同作。

Verse 14

विष्टारार्थं कुशान् दत्त्वा सम्पूज्यार्घविधानतः । कुर्यादावाहनं प्राज्ञो देवानां तदनुज्ञया ॥ १४.१४ ॥

为铺陈仪坛而安置库沙草（kuśa），并依规定的arghya供献之法恭敬礼敬之后，智者应在诸神允可之下，行请召（āvāhana）诸天之仪。

Verse 15

यवाम्बुना च देवानां दद्यादर्घ्यं विधानवित् । सुगन्धधूपदीपांश्च दत्त्वा तेभ्यो यथाविधि । पितॄणामपसकव्येन सर्वमेवोपकल्पयेत् ॥ १४.१५ ॥

通晓仪轨者应以大麦水（yava-ambu）向诸天奉献arghya；并依规向其献上芬芳之香与明灯之后，也应以apasakavyā供献为祖灵（pitṛ）备办一切。

Verse 16

अनुज्ञां च ततः प्राप्य दत्त्वा दर्भान् द्विधाकृतान् । मन्त्रपूर्वं पितॄणां तु कुर्यादावाहनं बुधः । तिलाम्बुना चापसव्यं दद्यादर्घ्यादिकं बुधः ॥ १४.१६ ॥

随后得其许可，安置分作两段的库沙草（darbha）；智者当依规定之真言行“阿瓦哈那”（āvāhana），迎请祖灵 Pitṛ。以掺芝麻之水，并以圣线作“阿帕萨维亚”（apasavya）之佩法，献上阿尔伽（arghya）及其余常规供品。

Verse 17

काले तत्रातिथिं प्राप्तमन्नकामं द्विजाध्वगम् । ब्राह्मणैरभ्यनुज्ञातः कामं तमपि पूजयेत् ॥ १४.१७ ॥

若在适当之时，有宾客来到彼处——一位求食的“二生者”(dvija) 行旅——则在诸婆罗门许可之后，也应甘心恭敬供养他。

Verse 18

योगिनो विविधैरूपैर्नराणामुपकारिणः । भ्रमन्ति पृथिवीमेतामविज्ञातस्वरूपिणः ॥ १४.१८ ॥

瑜伽行者乃人类之益友，常以种种形相游行此大地，而其真实本性却不为人所识。

Verse 19

तस्मादभ्यर्चयेत् प्राप्तं श्राद्धकालेऽतिथिं बुधः । श्राद्धक्रियाफलं हन्ति द्विजेन्द्रापूजितोऽतिथिः ॥ १४.१९ ॥

因此，智者当于施行 śrāddha 之时，恭敬礼遇来客。若宾客未受敬奉——尤其被视为二生者中最尊者——则能毁损 śrāddha 仪轨之功德。

Verse 20

जुहुयाद् व्यञ्जनं क्षारैर्वर्ज्यमन्नं ततोऽनले । अनुज्ञातो द्विजैस्तैस्तु त्रिः कृत्वा पुरुषर्षभ ॥ १४.२० ॥

当以火供（homa）将所备诸食投入火中，但须避开含碱之食。随后，得彼诸婆罗门许可后，应行三次，噫，人中雄者。

Verse 21

अग्नये काव्यवाहनाय स्वाहेति प्रथमा हुतिः । सोमाय वै पितृमते दातव्या तदनन्तरम् ॥ १४.२१ ॥

第一份供献应以“svāhā（娑嚩诃）”之辞奉献于阿耆尼（Agni），即承载祭供之神。其后，当供献于苏摩（Soma），与祖灵皮特里（Pitṛ，祖先）相应者。

Verse 22

वैवस्वताय चैवान्या तृतीया दीयताहुतिः । हुतावशिष्टमल्पाल्पं विप्रपात्रेषु निर्वपेत् ॥ १४.२२ ॥

第三份供献亦当奉献于毗婆斯伐多（Vaivasvata）。随后，将供献所余之物少量少量地分置于婆罗门之器皿中。

Verse 23

ततोऽन्नं मृष्टमत्यर्थमभीष्टमभिसंस्कृतम् । दत्त्वा जुषध्वमिच्छातो वाच्यमेतदनिष्ठुरम् ॥ १४.२३ ॥

随后，献上烹制精良、极为上选且细致净治之食物；并可随己意温言说道：“请受用。”言辞当柔和，不可粗厉。

Verse 24

भोक्तव्यं तैश्च तच्चित्तैर्मौनिभिः सुमुखैः सुखम् । अक्रुध्यता अत्वरता देयं तेनापि भक्तितः ॥ १४.२४ ॥

应由诸心意澄静、仪容和悦之牟尼安乐受食。施与者亦当以虔敬而施——不嗔怒，不仓促。

Verse 25

रक्षोघ्नमन्त्रपठनं भूमेरास्तरणं तिलैः । कृत्वाऽध्येयाश्च पितरस्त एव द्विजसत्तमाः ॥ १४.२५ ॥

诵读能摧伏罗刹等有害之众的护咒，并以芝麻遍撒于地之后，那些祖灵皮特里（Pitṛ）当由最胜之二生者（婆罗门）恭敬地启请/诵念。

Verse 26

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । मम तृप्तिं प्रयान्त्वद्य होमाप्यायितमूर्त्तयः ॥ १४.२६ ॥

愿我的父亲、祖父以及曾祖父于今日得享满足，其形体因火供（homa）之供献而得滋养增盛。

Verse 27

पितापितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । मम तृप्तिं प्रयान्त्वद्य विप्रदेहेषु संस्थिताः ॥ १४.२७ ॥

愿我的父亲、祖父以及曾祖父——今日安住于婆罗门之身者——因我而得满足。

Verse 28

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । तृप्तिं प्रयान्तु पिण्डेषु मया दत्तेषु भूतले ॥ १४.२८ ॥

愿我的父亲、祖父以及曾祖父，因我在大地上所献之食团供（piṇḍa）而得满足。

Verse 29

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । तृप्तिं प्रयान्तु मे भक्त्या यन्मयैतदुदाहृतम् ॥ १४.२९ ॥

愿我的父亲、祖父以及曾祖父，因我之虔敬而得满足，因为此言由我宣诵而出。

Verse 30

मातामहस्तृप्तिमुपैतु तस्य तथा पिता तस्य पिता ततोऽन्यः । विश्वेऽथ देवाः परमां प्रयान्तु तृप्तिं प्रणश्यन्तु च यातुधानाः ॥ १४.३० ॥

愿其外祖父得享满足；亦愿其父、其父之父以及其余诸祖先皆得满足。又愿毗湿维诸天（Viśve-devas）趋至至上圆满；愿夜图陀那（yātudhāna，害人之灵）失其所乐而被驱散。

Verse 31

यज्ञेश्वरो हव्यसमस्तकाव्यभोक्ता । अव्ययात्मा हरिरीश्वरॊऽत्र । तत्सन्निधानादपयान्तु सद्यो रक्षांस्यशेषाण्यसुराश्च सर्वे ॥ १४.३१ ॥

哈利（Hari）乃祭祀之主，享受一切供献（havya）与诸般仪式供品者；祂在此安住，为不坏之自性。愿凭祂的临在，使一切罗刹无余、以及诸阿修罗，皆即刻退散。

Verse 32

तृप्तेष्वेतेषु विप्रेषु किरेदन्नं महीतले । दद्यादाचमनार्थाय तेभ्यो वारि सकृत्सकृत् ॥ १४.३२ ॥

当这些婆罗门宾客已得满足时，应将食物撒布于地；并为作阿遮摩那（ācamana，净口之礼），当一次又一次地供给他们清水。

Verse 33

सुतृप्तैस्तैरणुज्ञातः सर्वेणान्नेन भूतले । सलिलेन ततः पिण्डान् समागृह्य समाहितः ॥ १४.३३ ॥

既已使他们充分满足，并由他们准许，且已将一切食物供献于地之后，他便心神专注，以水收拢诸皮ṇḍa（piṇḍa，团食供品）。

Verse 34

पितृतीर्थेन सलिलं तथैव सलिलाञ्जलिम् । मातामहेभ्यस्तेनैव पिण्डांस्तीर्थेन निर्वपेत् । दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु पुष्पधूपादिपूजिताम् ॥ १४.३४ ॥

以“祖灵手位”（pitṛ-tīrtha，供祖先之手势）当献清水，并以合掌作水奠。亦以同法，为母系外祖诸祖设置皮ṇḍa（piṇḍa）供团，安放于尖端朝南之库沙草上，并以花、香与诸供品恭敬供养。

Verse 35

स्वपित्रे प्रथमं पिण्डं दद्यादुच्छिष्टसन्निधौ । पितामहाय चैवान्यं तत्पित्रे च तथापरम् ॥ १४.३५ ॥

当先以第一团食供（piṇḍa）奉献于己父，于残余供食（或仪式余物）之前。再以一团奉献于祖父，复以另一团奉献于其父（曾祖父）。

Verse 36

दर्भमूले लेपभुजः प्रीणयेल्लेपघर्षणात् । पिण्डे मातामहे तद्वद्गन्धमाल्यादिसंयुतैः ॥ १४.३६ ॥

在达尔婆草根处，应以轻柔摩擦所涂香膏之法，使享受香膏的众灵得以欢喜；同样，对外祖父所献之团食（piṇḍa），亦当配以香料、花鬘等供具。

Verse 37

पूजयित्वा द्विजाग्र्याणां दद्यादाचमनं बुधः । पैत्रेभ्यः प्रथमं भक्त्या तन्मनस्को द्विजेश्वर ॥ १४.३७ ॥

礼敬诸二生中最尊者之后，智者当奉上阿遮摩那之水以供啜饮净口。首先应以虔敬与专注之心，向祖灵（pitṛ）作供献——噢，二生之主。

Verse 38

सुस्वधेत्याशिषा युक्तां दद्याच्छक्त्या च दक्षिणाम् । दत्त्वा च दक्षिणां तेभ्यो वाचयेद्वैश्वदेविकान् । प्रीयन्तामिति ये विश्वे देवास्तेन इतीरयेत् ॥ १४.३८ ॥

并以“su-svadhā（善哉，斯瓦达）”之祝福相随，应随力奉献达克希那（dakṣiṇā，酬谢供施）。既已奉上达克希那，便令诵读毗湿瓦德瓦（Vaiśvadeva）诸式，并宣言：“愿诸毗湿维天（Viśve Devas）因此而欢喜。”

Verse 39

तथेति चोक्ते तैर्विप्रैः प्रार्थनीयास्तथाशिषः । पश्चाद्विसर्जयेद्देवान् पूर्वं पैत्रान्महामते ॥ १४.३९ ॥

当那些婆罗门说道“如是”之后，也应向他们祈请同样的祝福。随后，噢大智者，应行送神之仪（visarjana）——先送祖灵（pitṛ），后送诸天。

Verse 40

मातामहानामप्येवं सह देवैः क्रमः स्मृतः । भोजने च स्वशक्त्या च दाने तद्वद्विसर्जने । आपादशौचनात् पूर्वं कुर्यादेव द्विजन्मसु ॥ १४.४० ॥

同样，关于外祖诸祖与诸天同在之次第，亦被传记而当忆持。在供食与布施之事上，应随力而行；在终了送别之仪亦复如是。此一切当先为二生者行之，然后方可洗足。

Verse 41

जानन्तं प्रथमं पित्र्यं तथा मातामहेषु च । विसर्जयेत् प्रीतिवचः सम्मान्याभ्यर्थितांस्ततः । निवर्त्तेताभ्यनुज्ञात आद्वारान्तमनुव्रजेत् ॥ १४.४१ ॥

首先，应以悦意之言与应有之敬，辞送通达的父系长辈，亦及母方外祖系诸长辈。其后，既受请托并加以礼敬，得其许可后，当返身而归，并送行至门槛之前。

Verse 42

ततस्तु वैश्वदेवाख्यां कुर्यान्नित्यक्रियां ततः । भुञ्जीयाच्च समं पूज्य भृत्यबान्धुभिरात्मना ॥ १४.४२ ॥

随后，应行名为“毗湿婆提婆”（Vaiśvadeva）的日常仪轨。继而在恭敬礼奉之后，当与眷属、仆从等同席共食。

Verse 43

एवं श्राद्धं बुधः कुर्यात् पितृयं मातामहं तथा । श्राद्धैराप्यायिता दद्युः सर्वान् कामान् पितामहाः ॥ १४.४३ ॥

如是，智者当行“施罗陀”（śrāddha）之礼：既为父系祖灵（pitṛya）设供，亦为母方外祖诸祖（mātāmaha）设供。祖先因施罗陀供养而欣悦充盈，便将赐予一切所愿之成就。

Verse 44

त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस्तिलाः । रजतस्य तथा दानं तथा संदर्शनादिकम् ॥ १४.४४ ॥

在施罗陀（śrāddha）仪礼中，有三者被称为净化之物：女儿之子（dauhitra）、名为库塔帕（kutapa）的羊毛布，以及芝麻（tilāḥ）。同样，布施白银，以及以恭敬瞻礼、拜见等为始的诸行（saṃdarśana-ādikam），亦被宣说为此处之功德。

Verse 45

वर्ज्यस्तु कुर्वता श्राद्धं क्रोधोऽध्वगमनं त्वरा । भोक्तुरप्यत्र विप्रेन्द्र त्रयमेतन्न संशयः ॥ १४.४५ ॥

行施罗陀（śrāddha）者，当避忿怒、出行远旅与仓促急躁。即便在此受食之人亦然，噫婆罗门中之最胜者——此三者当避，无有疑惑。

Verse 46

विश्वेदेवाः सपितरस्तथा मातामहाः द्विज । कुलं चाप्यायते पुंसां सर्वं श्राद्धं प्रकुर्वताम् ॥ १४.४६ ॥

噢，二生者啊，毗湿维天众与祖灵（Pitṛ）以及母系外祖诸祖皆得满足；凡如法圆满行诸施食祭（śrāddha）之人，其全族谱系皆蒙滋养而昌盛。

Verse 47

सोमाधारः पितृगणो योगाधारश्च चन्द्रमाः । श्राद्धं योगिनियुक्तं तु तस्मद्विप्रेन्द्र शस्यते ॥ १४.४७ ॥

祖灵众（Pitṛ）以苏摩（Soma）为所依；诸“瑜伽”（吉祥时会）以月为所依。故而，噢婆罗门中之最胜者，与相应吉时瑜伽相应而修的施食祭（śrāddha）最为称许。

Verse 48

सहस्रस्यापि विप्राणां योगी चेत् पुरतः स्थितः । सर्वान् भोक्तॄंस्तारयति यजमानं तथा द्विज ॥ १४.४८ ॥

纵在千位婆罗门之中，若有瑜伽行者居于前列，则据说他能令一切受食参与者以及祭主（yajamāna）同得“度脱”之灵益，噢二生者。

Verse 49

मह्यं सनत्कुमारेण पूर्वकल्पे द्विजोत्तम । कथितं वायुना चापि देवानां शम्भुना तथा ॥ १४.४९ ॥

噢二生者中之最胜者，此事在往昔一劫中由善那特库玛罗（Sanatkumāra）告知于我；风神伐由（Vāyu）亦曾述说，诸天之中湿婆（Śambhu）亦复如是宣说。

Verse 50

इयं सर्वपुराणेषु सामान्यापैत्रिकी क्रिया । एतत् क्रमात् कर्मकाण्डं ज्ञात्वा मुच्येत बन्धनात् ॥ १४.५१ ॥

此乃诸《往世书》中所共说之通行祖先仪轨（paitṛkī-kriyā）。若依次第了知此业部（karmakāṇḍa）之仪程，则可从系缚中得解脱。

Verse 51

एतदाश्रित्य निर्वाणं ऋषयः संशितव्रताः । प्राप्ता गौरमुखेदानीं त्वमप्येवं परो भव ॥ १४.५२ ॥

依此教法而行，持守严净誓戒的诸仙已证得解脱（涅槃）。如今，噢面容光辉者，你也应如是提升，成就更高的灵性境界。

Verse 52

इति ते कथितं भक्त्या पृच्छतो द्विजसत्तम । पितॄन्यष्ट्वा हरिं ध्यायेद्यस्तस्य किमतः परम् । न तस्मात् परतः पित्र्यं तन्त्रमस्तीति निश्चयः ॥ १४.५३ ॥

“二生中最胜者啊，你既发问，我便以虔敬为你宣说此法。凡如法祭祀诸祖灵（Pitṛ）之后复观想哈利（Hari）者，于彼还有何更高之事？此为定论：再无胜过此法的祖先仪轨体系（pitṛya-tantra）。”

Verse 53

धरण्युवाच ॥

大地女神（Dharaṇī）说道：