HomeVamana PuranaAdh. 33Shloka 9
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Ritadhvaja Aids Galava, Shloka 9

Ritadhvaja’s Aid to Galava and Andhaka’s Infatuation with Gauri

स तं प्रगृह्यश्ववरं नरेन्द्रं ऋतध्वजं योज्य तदात्तशस्त्रम् स्थितस्तपस्येव ततो महर्षिर्दैत्यं समेत्य विशिखैर्नृपजो बिभेद // वम्प्_33.8 केनाम्बरतलाद् वाजी निसृष्टो वद सुव्रत वाक् कस्यादेहिनी जाता परं कौतूहलं मम

sa taṃ pragṛhyaśvavaraṃ narendraṃ ṛtadhvajaṃ yojya tadāttaśastram sthitastapasyeva tato maharṣirdaityaṃ sametya viśikhairnṛpajo bibheda // VamP_33.8 kenāmbaratalād vājī nisṛṣṭo vada suvrata vāk kasyādehinī jātā paraṃ kautūhalaṃ mama

大圣者执起那匹良马,将之套于已执兵器的国王利陀陀婆阇。圣者稳立如仍住于苦行之定,遂与那达伊提亚相会;而王子以利箭贯穿其身。随后有人问道:“此马由谁自天穹之上放下?请告知我,持善誓者。那无形之声又属何人?我实在好奇至极。”

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
प्रगृह्यhaving seized
प्रगृह्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-ग्रह् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययार्थे ल्यप् (absolutive/gerund), ‘having seized/taken’
अश्ववरम्the excellent horse
अश्ववरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअश्व + वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (वरः अश्वः)
नरेन्द्रम्the king
नरेन्द्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनर + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नराणाम् इन्द्रः)
ऋतध्वजम्Ṛtadhvaja (proper name)
ऋतध्वजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootऋत + ध्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (ऋतं ध्वजः यस्य/ऋत-ध्वजः—नाम)
योज्यhaving yoked (him)
योज्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययार्थे ल्यप्/तुमुनर्थक प्रयोग (absolutive sense), ‘having yoked/after yoking’
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
आत्तशस्त्रम्armed (with weapon taken up)
आत्तशस्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआत्त + शस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (आत्तं शस्त्रं यस्य—‘weapon-taken/armed’), विशेषण (नरेन्द्रम्/ऋतध्वजम्)
स्थितःstood/was stationed
स्थितः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तपसिin penance
तपसि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
इवas if/like
इव:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्यय (comparative particle)
ततःthen
ततः:
Kāla-krama (क्रम/sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then)
महर्षिःthe great sage
महर्षिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (महान् ऋषिः)
दैत्यम्the demon
दैत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समेत्यhaving approached
समेत्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-इ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययार्थे ल्यप् (absolutive/gerund), ‘having approached/met’
विशिखैःwith arrows
विशिखैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootविशिख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
नृपजःthe king’s son
नृपजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप + ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नृपात् जातः)
बिभेदpierced/split
बिभेद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभिद् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
केनby whom/with what
केन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
अम्बरतलात्from the surface of the sky
अम्बरतलात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootअम्बर + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अम्बरस्य तलम्)
वाजीhorse
वाजी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निसृष्टःwas sent forth/released
निसृष्टः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-सृज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वदtell/say
वद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
सुव्रतO virtuous one
सुव्रत:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसु + व्रत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; कर्मधारय (सुन्दरं व्रतं यस्य)
वाक्speech/voice
वाक्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कस्यof whom
कस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
अदेहिनीbodiless
अदेहिनी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ-देहिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (वाक्)
जाताwas born/arose
जाता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परम्greatly
परम्:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formपरिमाण/तीव्रता-वाचक क्रियाविशेषण (very/exceedingly)
कौतूहलम्curiosity
कौतूहलम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकौतूहल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम
Narrative voice describing events; followed by an interlocutor’s question addressed to ‘suvrata’ (a virtuous listener/sage). Exact named speakers are not provided in the excerpt; King Ṛtadhvaja is named as a participant.
Divinely supplied aid in battle (heaven-sent horse)Kṣatriya valor supported by ṛṣi-tejasPurāṇic narrative technique: embedded inquiry to identify divine sourceDaitya conflict motif within Andhaka-vadha cycle

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Ṛtadhvaja appears as a kṣatriya figure whose martial action is enabled by ascetic power and divine signs. The pairing reflects a common Purāṇic ideal: royal force (kṣatra) is most effective when aligned with brahmanical/ascetic tejas.

It suggests unwavering composure and concentrated spiritual force—an ascetic steadiness that can stabilize, empower, or ritually ‘authorize’ the ensuing violence, distinguishing it from mere rage or impulsive fighting.

This is a narrative hinge: the marvel (horse + oracle) demands attribution. The question cues the next passage to identify the divine or cosmic agent behind the intervention, and it also frames the episode as a revelation rather than a random miracle.