Adhyaya 42: The Battle at Mandara: Vinayaka, Nandin, and Skanda Rout the Daitya Hosts

Verse 1

आच्छादितो गिरिवरः प्रमथैर्घनाभै राभाति शुक्लतनुरीश्वरपादजुष्टः नीलाजिनातततनुः शरदभ्रवर्णो यद्वद् विभाति बलवान् वृषभो हरस्य // वम्प्_41.59 इति श्रीवामनपुराणे एकचत्वारिशो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तः समं दैत्यैस्तथान्धकः मन्दरं पर्वतश्रेष्ठं प्रमथाश्रितकन्दरम्

Andhaka Vadha

Verse 5

प्रणिपत्य तथा भक्त्या वाक्यमाह महेश्वरम् किं तिष्ठसि जगन्नाथ समुत्तिष्ठ रणोत्सुकः

Having bowed down with devotion, he spoke these words to Maheśvara: “Why do you stand still, O Lord of the world? Rise up—eager for battle!”

Verse 15

दक्षिणाङ्गं नखान्तं वै समकम्पत शूलिनः शकुनिश् चापि हारीतो मौनी याति पराङ्गमुखः

执三叉戟者的右肢震颤，直至指甲尖端；又有一只鸟——青绿色的哈利塔鸟（hārīta）——默然行去，转面背向。

Verse 16

निमित्तानीदृशान् दृष्ट्वा भूतभव्यभवो विभुः शैलादिं प्राह वचनं सस्मितं शशिशेखरः

见到如此征兆后，那遍在的主——过去与未来之源——月冠者（Śaśiśekhara）湿婆含着微笑，对雪罗阿底（Śailādi）说道。

Verse 17

हर उवाच नन्दिन् जजो ऽद्य मे भावी न कथञ्चित् पराजयः निमित्तानीह दृस्यन्ते संभूतानि गणेश्वर

哈罗（湿婆）说道：“噢，难丁，今日胜利必归于我；我绝无可能以任何方式败北。此处，噢，众伽那之主，诸般征兆已然显现，仿佛为此作证。”

Verse 18

तच्छंभुवचनं श्रुत्वा शैलादिः प्राह संकरम् कः संदेहो महादेव यत् त्वं जयसि शात्रवान्

听闻商布（湿婆）之言后，舍罗阿底对商羯罗说道：“大天啊，还有什么可怀疑的呢？你必将战胜诸敌。”

Verse 19

तच्छंभुवचनं श्रुत्वा शैलादिः प्राह शङ्करम् समादिदेश युद्धाय महापशुपतैः सह

听罢商布之语，舍罗阿底对商羯罗陈言，并下令与伟大的帕舒帕塔众一同出战。

Verse 20

ते ऽभ्येत्य दानवबलं मर्दयन्ति स्म वेगिताः नानाशस्त्रधरा वीरा वृक्षानशनयो यथा

他们疾速冲上前去，开始碾压达那婆的军势——诸勇士行动如风，执持种种兵器——宛如吞噬林木的猛力。

Verse 21

ते वध्यमाना बलिभिः प्रमथैर्दैत्यदानवाः प्रवृत्ताः प्रमथान् हन्तुं कूटमुद्गरपाणयः

在强大的普罗摩他众的屠戮之下，那些提耶提与达那婆便转而欲杀普罗摩他众，手执棍棒与槌杵。

Verse 22

ततो ऽम्बरतले देवाः सेन्द्रविष्णुपितामहाः ससूर्याग्निपुरोगास्तु समायाता दिदृक्षवः

随后，在广阔的天穹之中，诸天神祇——与因陀罗、毗湿奴及“祖父”毗陀摩诃（梵天）同在，并以苏利耶（日神）与阿耆尼（火神）为先导——齐来会集，渴望见证将要发生之事。

Verse 23

ततो ऽम्बरतले घोषः सस्वनः समजायत गीतवाद्यादिसंमिश्रो दुन्दुभीनां कलिप्रिय

随后，天际间响起喧腾之声——回荡不绝，夹杂歌咏、乐器等诸般音响——此等喧闹，正合于战鼓（dundubhi）擂击之所喜。

Verse 24

ततः पश्यत्सु देवेषु महापाशुपतादयः गणास्तद्दानवं सैन्यं जिघांसन्ति स्म कोपिताः

随后，在诸天注视之下，诸伽那众——以大帕修帕塔等为首——因忿怒而起，欲诛灭那支达那婆军队。

Verse 25

चतुरङ्गबलं दृष्ट्वा हन्यमानं गणेश्वरैः क्रोधान्वितस्तुहुण्डस्तु वेगोनाबिससार ह

见四部军（车、象、马、步）被伽那之主所斩杀，浑陀怒火充盈，便以极快之势猛然冲上前去。

Verse 26

आदाय परिघं घोरं पट्टोद्ब्द्धमयस्मयम् राजतं राजते ऽत्यर्थमिन्द्रध्वजमिवोच्छ्रितम्

他举起一柄可怖的铁制长棍（parigha），以皮带紧缚；其光辉灿然，高高擎起，宛如因陀罗之旗幡。

Verse 27

तं भ्रामयानो बलवान् निजघान रणे गणान् रुद्राद्याः स्कन्दपर्यन्तास्ते ऽभज्यन्त भयातुराः

那位强者挥旋其物，于战场击打诸伽那；自鲁陀罗起直至斯坎陀的诸军皆被击溃四散，因恐惧而惶乱。

Verse 28

तत्प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा गणनाथो विनायकः समाद्रवत वेगेन तुहुण्डं दनुरुङ्गवम्

见那支兵力已被击碎，伽那之主毗那夜迦疾速冲上前，迎战图胡ṇḍa——诸达那婆战士中的魁首。

Verse 29

आपतन्तं गणपतिं दृष्ट्वा दैत्यो दुरात्मवान् परिघं पातयामास गुम्भपृष्ठे महाबलः

见伽那主冲来，那心性邪恶而力大无比的阿修罗，便将一柄parigha（铁杖/铁棍）猛击在他那如象首般的后顶之上。

Verse 30

विनायकस्य तत्कुम्भे परिघं वज्रभूषणम् शतधा त्वगमद् ब्रह्मन् मेरोः कूट इवाशनिः

然而那坚若金刚（vajra）的parigha击在毗那夜迦的“kumbha”之上时，竟碎裂为百段，婆罗门啊，宛如霹雳击中须弥山之巅。

Verse 31

परिघं विफलं दृष्ट्वा समायान्तं च पार्षदम् बबन्ध बाहुपाशेन राहू रक्षन् हि मातुलम्

见铁杖（parigha）无功，又见那随从（pārṣada）逼近，罗睺——确是在护卫其母舅——便以双臂为索，将其缚住。

Verse 32

स बद्धो बाहुपासेन बलादाकृष्य दानवम् समाजघान शिरशि कुठारेण महोदरः

Though bound by the arm-noose, Mahodara, forcefully drawing the dānava toward him, struck him on the head with an axe.

Verse 33

काष्ठवत् स द्विधा भूतो निपपात धरातले तथापि नात्यजद् राहुर्बलवान् दानवेश्वरः स मोक्षार्थे ऽकरोद् यत्नं न शशाक च नारद

Split in two, he fell upon the ground like a piece of wood. Yet Rāhu, the mighty lord of the dānavas, did not give up; striving for release (mokṣa), he made effort—but he could not succeed, O Nārada.

Verse 34

विनायकं संयतमीक्ष्य राहुणा कुण्डोदरो नाम गणेश्वरो ऽथ प्रगृह्य तूर्ण मुशलं महात्मा राहुं दुरात्मानमसौ जघान

Seeing that Vināyaka was engaged in combat with Rāhu, a Gaṇa-lord named Kuṇḍodara—great-souled—quickly seized a club and struck the wicked Rāhu.

Verse 35

ततो गणेशः कलशध्वजस्तु प्रासेन राहुं हृदये बिभेद घटोदरो वै गदया जघान खड्गेन रक्षो ऽधिपतिः सुकेशी

Then Gaṇeśa—(the one) bearing the banner marked with a water-pot—pierced Rāhu in the heart with a spear. Ghaṭodara struck (him) with a mace, and the rākṣasa-chief Sukeśī (struck) with a sword.

Verse 36

स तैश्चतुर्भिः परिताड्यमानो गणाधिपं राहुरथोत्ससर्ज संत्यक्तमात्रो ऽथ परश्वधेन तुहुण्मूर्द्धानमथो बिभेद

Struck all around by those four, Rāhu then hurled (a weapon/assault) at the Gaṇa-chief. And then, with an axe, Tu(h)uṇmūrddhā split (him/it).

Verse 37

हते तुहुण्डे विमुखे च राहौ गणेश्वराः क्रोधविषं मुमुक्षवः पञ्चैककालानलसन्निकाशा विशान्ति सेनां दनुपुङ्गवानाम्

When Tuhaṇḍa, Vimukha, and Rāhu had been slain, the Gaṇeśvaras—eager to discharge the poison of their wrath—entered the army of the foremost Dānavas, blazing like the fires of dissolution at the end of the fivefold time-cycle.

Verse 38

तां बध्यमानां स्वचमूं समीक्ष्यचबलिर्बली मारुततुल्यवेगः गदां समाविध्य जघान मूर्ध्नि विनायकं कुम्भतटे करे च

Seeing his own army being bound/overpowered, mighty Bali—swift as the wind—whirled his mace and struck Vināyaka on the head, on the temple of the elephant (his cheek/forehead), and on the hand as well.

Verse 39

कुण्डोदरं भग्नकटिं चकार महोदरं शीर्णशिरःकपालम् कुम्भध्वजं चूर्णितसंधिबन्धं घटोदरं चोरुविभिन्नसंधिम्

He made Kuṇḍodara’s waist shattered; Mahodara’s skull and head-bone broken; Kumbhadhvaja’s joint-fastening crushed; and Ghaṭodara’s thigh-joints split apart.

Verse 40

गणाधिपांस्तान् विमुखान् स कृत्वा बलन्वितो वीरतरो ऽसुरेन्द्रः समभ्यधावत् त्वरितो निहन्तुं गणेश्वरान् स्कन्दविशाखमुख्यान्

Having turned those leaders of the gaṇas away (driven them back), the mighty and most valiant lord of the asuras rushed forward in haste to slay the gaṇa-lords—those headed by Skanda and Viśākha.

Verse 41

तमापतन्तं भगवान् समीक्ष्य महेश्वरः श्रेष्ठतमं गणानाम् शैलादिमामन्त्र्य वचो बभाषे गच्छस्व दैत्यान् जहि वीर युद्ध

Seeing him charging in, the Blessed Lord Maheśvara, addressing Śailādi—the foremost among the gaṇas—spoke these words: “Go, hero; in battle, strike down the daityas.”

Verse 42

इत्येवमुक्तो वृषभध्वजेन वज्रं समादाय शिलादसूनुः बलिं सम्भ्येत्य जघान मूर्ध्नि संमोहितः सो ऽवनिमाससाद

Thus instructed by the Bull-bannered Lord (Śiva), the son of Śilāda took up a thunderbolt-like weapon; approaching Bali, he struck him upon the head. Bewildered, Bali fell down upon the ground.

Verse 43

संमोहितं भ्रातृसुतं विदित्वा बली कुजम्भो मुसलं प्रगृह्य संभ्रामयंस्तूर्णतरं स वेगात् ससर्ज नन्दिं प्रति जातकोपः

Realizing that his brother’s son had been bewildered, the powerful Kujambha seized a mace. Whirling it with even greater speed, and inflamed with anger, he hurled it with force against Nandī.

Verse 44

तमापतन्तं मुसलं प्रगृह्य करेण तूर्ण भगवान् स नन्दी जघान तेनैव कुजम्भमाहवे स प्राणहीनो निपपात भूमौ

Swiftly seizing with his hand that incoming mace, the revered Nandī struck Kujambha in battle with that very weapon; and Kujambha, bereft of life, fell upon the ground.

Verse 45

हत्वा कुजम्भं मुसलेन नन्दी वज्रेण वीरः शतशो जघान ते वध्यमाना गणनायकेन दुर्योधनं वै शरणं प्रपन्नाः

After killing Kujambha with the mace, the heroic Nandī struck down hundreds with a thunderbolt-like weapon. Being slain by the leader of the gaṇas, they indeed sought refuge with Duryodhana.

Verse 47

दुर्योधनः प्रेक्ष्य गणाधिपेन वज्रपहारैर्निहतान् दितीशान् प्रासं समाविध्य तडित्प्रकाशं नन्दिं प्रचिक्षेप हतो ऽसि वै ब्रुवन् // वम्प्_42.46 तमापतन्तं कुलिशेन नन्दी बिभेद गुह्यं पिशुनो यथा नरः तत्प्रासमालक्ष्य तदा निकृत्तं संवर्त्त्य मुष्टिं गणमाससाद

Duryodhana, seeing the Diti-born Daityas struck down by the thunderbolt-blows of the Lord of the Gaṇas, hurled a spear, bright as lightning, at Nandin, crying, “You are slain!” As it came rushing on, Nandin shattered it with his thunderbolt, as a man breaks a treacherous foe. Seeing that spear cut down, he clenched his fist and advanced upon the host of Gaṇas.

Verse 48

ततो ऽस्य नन्दी कुलिसेन तृर्ण शिरो ऽच्छिनत् तालफलप्रकाशम् हतो ऽथ भूमौ निपपात वेगाद् दैत्याश्च भीता विगता दिशो दश

Then Nandin, with his thunderbolt, cut off his head, shining like a palmyra fruit. Slain, he fell swiftly to the ground; and the Daityas, terrified, fled in all ten directions.

Verse 49

ततो हतं स्वं तनयं निरीक्ष्य हस्ती तदा नन्दिनमाजगाम प्रगृह्य बाणासनमुग्रवेगं बिभेद बाणैर्यमदण्डकल्पैः

Then Hastin, seeing his own son slain, came against Nandin. Taking up his bow with fierce speed, he pierced him with arrows like the staff of Yama.

Verse 50

गणान् सन्दीन् वृषभध्वजांस्तान् धाराभिरेवाम्बुरास्तु शैलान् ते छाद्यमानासुरबामजालैर्विनायकाद्या बलिनो ऽपि समन्तान्

VamP 43.78

Verse 53

अमरारिबलं दृष्ट्वा भग्नं क्रुद्धा गणेश्वराः पुरतो नन्दिनं कृत्वा जिघांसन्ति स्म दानवान्

见诸天之敌的军队溃败，湿婆之众（gaṇa）的诸主怒火炽盛，令难丁（Nandin）居于前锋，遂起意诛杀诸达那婆（Dānava）。

Verse 54

ते वध्यमानाः प्रमथैर्दैत्याश्चापि पराङ्मुखाःष भूयो निवृत्ता बलिनः कार्त्तस्वरपुरोगमाः

虽被普罗摩他（Pramatha）所诛，诸代底耶（Daitya）亦转身退却；然而那些强者在迦尔塔斯瓦罗（Kārttasvara）率领下，又再度返身投入战斗。

Verse 55

तान् निवृत्तान् समीक्ष्यैव क्रोधदीप्तेक्षणः श्वशसन् नन्दिषेणो व्याघ्रमुखो निवृत्तश्चापि वेगवान्

见彼等复返，难提舍那（Nandiṣeṇa）目光因忿怒而炽燃，喘息如嘶；而迅疾勇猛的“虎面”毗耶伽罗目迦（Vyāghramukha）亦回身迎敌。

Verse 56

तस्मिन् निवृत्ते गणपे पट्टिशाग्रकरे तदा कार्त्तस्वरो निववृते गदामादाय नारद

那罗陀啊，当那位持锋刃战斧（paṭṭiśa）的众主（Gaṇapa）回身之时，迦尔塔斯瓦罗亦执起钉锤（mace）而回身迎战。

Verse 58

तमापतन्तं ज्वलनप्रकाशं गमः समीक्ष्यैव महासुरेन्द्रम् तं पट्टिशं भ्राम्य जघान मूर्ध्नि कार्तस्वरं विस्वरमुन्नदन्तम् // वम्प्_42.57 तस्मिन् हते समाविध्य तुरङ्गकन्धरः बबन्ध वीरः सह पट्टिशेन गणेश्वरं चाप्यथ नन्दिषेणम्

见那大阿修罗王猛扑而来，光焰如火，众战士便挥旋战斧（paṭṭiśa），击中正高声咆哮的迦尔塔斯瓦罗之首。其既被杀，勇士图兰伽坎陀罗（Turaṅgakandhara）挺进，以交战之势擒缚众主伽内湿伐罗（Gaṇeśvara）并难提舍那（Nandiṣeṇa）。

Verse 59

नन्दिषेणं तथा बद्धं समीक्ष्य बलिनां वरः विशाखः कपितो ऽभ्येत्य शक्तिपाणिरवस्थितः

见到难提舍那（Nandiṣeṇa）如此被缚，毗舍迦（Viśākha）——诸强者之最——趋前而来；那肤色黄褐者（kapitaḥ）手执长矛，立定其位，备战待敌。

Verse 60

तं दृष्ट्वा बलिनां श्रेष्ठः पाशपाणिरयःशिराः संयोधयामास बली विशाखं कुक्कुटध्वजम्

见到他，阿耶湿罗（Ayaḥśiras）——婆利（Bali，阿修罗）军中最强者——手执绳索（pāśa），与旗帜绘有雄鸡徽记的毗舍迦（Viśākha）交战。

Verse 61

विशाखं संनिरुद्धं वै दृष्ट्वायशिरसा रणे शाखश्च नैगमेयश्च तूर्णमाद्रवतां रिपुम्

见毗舍迦（Viśākha）在战阵中被阿耶湿罗（Ayaḥśiras）所遏制，舍迦（Śākha）与奈伽弥耶（Naigameya）迅疾奔向敌方。

Verse 62

एकतो नैगमेयेन भिन्नः शक्त्या त्वयःसिराः शाखश्च नैगमेयश्च तूर्णमाद्रवतां रिपुम्

在一侧，阿耶湿罗（Ayaḥśiras）被奈伽弥耶（Naigameya）以长矛（śakti）刺穿；随后舍迦（Śākha）与奈伽弥耶迅速冲向敌军。

Verse 63

स त्रिभिः शङ्करसुतैः पीड्यमानो जहौ पणम् ते प्राप्ताः शम्बरं तूर्णं प्रेक्ष्यमाणा गणेश्वराः

他被商羯罗（Śaṅkara）之三子逼迫甚急，遂弃其计谋。诸伽那之主迅速抵达商婆罗（Śambara）处，紧密注视着他。

Verse 64

पाशं शक्त्या समाहत्य चतुर्भिः शङ्करात्मजैः जगाम विलयं तूर्णमाकासादिव भूतलम्

被湿婆（Śaṅkara）的四位儿子以枪矛之器击中后，绳索之缚（pāśa）迅速消散——宛如大地似乎隐没于苍穹之中。

Verse 65

पाशे निराशतां याते शम्बरः कातरेक्षणः दिशो ऽथ भेजे देवर्षे कुमारः सैन्यमर्दयत्

当绳索之缚（pāśa）归于无用时，商婆罗（Śambara）目光惶惧，便向四方逃遁，噢，天仙圣者；而库玛罗（Kumāra）则摧毁了军队。

Verse 66

तैर्वध्यमाना पृतना महर्षे सादानवी रुद्रसुतैर्गणैश्च विषण्णारूपा भयविह्वलाङ्गी जगाम सुक्रं शरणं भयार्ता

噢，大圣者，那支达那婆（Dānava）军队被他们所屠戮——被鲁陀罗（Rudra）的众伽那（gaṇa，侍从/子嗣）所杀——形容沮丧，肢体因恐惧而战栗；为惊怖所逼，遂投奔舒克罗（Śukra）求庇护。