Verse 11

Tripura

Sanskrit (Devanagari)

यद्वा मण्डलाद्वा स्तनबिम्बमेकं मुखं चाधस्त्रीणि गुहा सदनानि । कामी कलां काम्यरूपां विदित्वा नरो जायते कामरूपश्च काम्यः ॥११॥

Padapatha (Word Split)

यत् । वा । मण्डलात् । वा । स्तन-बिम्बम् । एकम् । मुखम् । च । अधः । त्रीणि । गुहाः । सदनानि । कामी । कलाम् । काम्य-रूपाम् । विदित्वा । नरः । जायते । काम-रूपः । च । काम्यः ।

IAST Transliteration

yadvā maṇḍalādvā stanabimbam ekaṃ mukhaṃ cādhas trīṇi guhā sadanāni | kāmī kalāṃ kāmyarūpāṃ viditvā naro jāyate kāmarūpaś ca kāmyaḥ ||11||

Translation

或从圆轮（maṇḍala），或从乳轮之球（stanabimba），唯有一“口”；其下有三处洞窟，为诸居处。若了知欲求之分力（kāmī kalā），其相即为可欲者，则此人便成欲之形相，亦成为可欲、可求之人。

Academic Translation

Whether from the circle (maṇḍala) or from the breast-orb (stanabimba), there is one ‘mouth’; and below are three caves, the abodes. Knowing the desiring (kāmī) kalā, whose form is the desirable, a man becomes of the form of desire and becomes desirable.

Verse Context

• Transformation of kāma into spiritual power (icchā-śakti) through knowledge of Śakti; sādhaka’s identity-shift through vidyā
• Mahavakya: Indirect: aligns with ‘Tat tvam asi’ insofar as knowing the divine kalā (Śakti) effects identity with its nature (‘becomes kāmarūpa’), but not a direct mahāvākya statement.
• Atharva
• Chandas: Prose / irregular anuṣṭubh-like cadence (non-strict)