Nirvana Upanishad 8: Verse 8

Sanskrit (Devanagari)

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः । निष्केवलज्ञानम् ॥१–११॥

Padapatha (Word Split)

अथ । निर्वाण-उपनिषदम् । व्याख्यास्यामः । परमहंसः । सः । अहम् । परिव्राजकाः । पश्चिम-लिङ्गाः । मन्मथः । क्षेत्र-पालः । गगन-सिद्धान्तः । अमृत-कल्लोल-नदी । अक्षयम् । निरञ्जनम् । निःसंशयः । ऋषिः । निर्वाणः । देवता । निष्कुल-प्रवृत्तिः । निष्केवल-ज्ञानम् ॥

Recitation with translationNirvana Upanishad 8

IAST Transliteration

atha nirvāṇopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ | paramahaṃsaḥ so’ham | parivrājakāḥ paścimaliṅgāḥ | manmathaḥ kṣetrapālaḥ | gaganasiddhāntaḥ amṛtakallolanadī | akṣayaṃ nirañjanam | niḥsaṃśaya ṛṣiḥ | nirvāṇo devatā | niṣkulapravṛttiḥ | niṣkevalajñānam ||1–11||

Translation

今当宣说《涅槃奥义书》。“我即是Paramahaṃsa。”行脚出离者为“西方之标相”。Manmatha为圣域守护。其教义为“虚空”；其河为甘露之河，波浪翻涌。彼为不坏、无垢。Niḥsaṃśaya为见者。涅槃为所奉之神。其行持为“无族系”。其智为“无所偏、非二”。

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

Now we shall expound the Nirvāṇa Upaniṣad. “I am the Paramahaṃsa.” The wandering renunciants are the ‘western marks.’ Manmatha is the guardian of the sacred precinct. The doctrine is the ‘sky’; the river is the nectar‑river with surging waves. (It is) the imperishable, the stainless. Niḥsaṃśaya is the seer. Nirvāṇa is the deity. The activity is ‘without lineage.’ The knowledge is ‘non‑exclusive’/‘non‑dual.’

Verse Context

• Atman-Brahman identity expressed as so’ham; renunciant path to Nirvāṇa
• Mahavakya: Explicitly supports identity-type mahāvākya reading (so’ham ≈ aham brahmāsmi) and the non-difference implied in tat tvam asi.
• Atharva
• Chandas: Prose