Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 70

Devanagari script

योगध्यानरतो नित्यं विष्णुभक्तिपरायणः । स कदाचित्तीर्थयात्रां कुर्वन्वैष्णवसत्तमः । अयोध्यामागतो विष्णुर्विष्णुःसाक्षाद्वसेदिति

Transliteration

yogadhyānarato nityaṃ viṣṇubhaktiparāyaṇaḥ | sa kadācittīrthayātrāṃ kurvanvaiṣṇavasattamaḥ | ayodhyāmāgato viṣṇurviṣṇuḥsākṣādvasediti

Translation

他恒常安住于瑜伽与禅定，专一归依对毗湿奴（Viṣṇu）的奉爱（bhakti）；这位最上等的毗湿奴信徒曾一度踏上朝圣诸圣地（tīrtha）之旅。来到阿约提亚（Ayodhyā）时，他心中思惟：“此处正是毗湿奴亲自住世之地。”

Word by Word

• योगध्यानरतः: engaged in yoga and meditation
• योगध्यानरतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: योग + ध्यान + रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (योगे ध्याने च) रतः—समाहार/द्वन्द्व-आश्रित तत्पुरुषभाव

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसकलिङ्ग-एकवचन-प्रथमा/द्वितीया प्रयोगः (adverbial accusative)

• विष्णुभक्तिपरायणः: wholly devoted to devotion to Viṣṇu
• विष्णुभक्तिपरायणः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विष्णु + भक्ति + परायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विष्णुभक्तौ परायणः (locative/षष्ठी-तत्पुरुषार्थ)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• कदाचित्: once/sometime
• कदाचित्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचित् (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb: at some time)

• तीर्थयात्राम्: a pilgrimage
• तीर्थयात्राम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; तीर्थस्य यात्रा

• कुर्वन्: doing/undertaking
• कुर्वन्: Karta (Agent in participial clause/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वैष्णवसत्तमः: the best of Vaiṣṇavas
• वैष्णवसत्तमः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैष्णव + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वैष्णवानां सत्तमः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• अयोध्याम्: to Ayodhyā
• अयोध्याम्: Karma (Goal/कर्म-गति)
• Type: Noun
• Root: अयोध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नगरनाम

• आगतः: having come
• आगतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle in sense); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (पुनरुक्ति/उद्गार)

• साक्षात्: directly/in person
• साक्षात्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साक्षात् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: directly/in person)

• वसेत्: should dwell
• वसेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरणसूचक अव्यय (quotative particle)

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā (Sāketa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Vyāsa

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇuśarman, a meditative Vaiṣṇava pilgrim, arrives at Ayodhyā with staff and waterpot, eyes calm from yoga; in his thought-bubble/gesture is the resolve: ‘Here Viṣṇu dwells in person.’ The city’s temples and the river landscape welcome him.

Characters & Entities

• Viṣṇuśarman
• Ayodhyā
• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Bhakti matures into pilgrimage: the devotee seeks the Lord not only inwardly through meditation but outwardly by visiting the Lord’s cherished kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā is glorified as a place where Viṣṇu is believed to dwell sākṣāt—personally and tangibly present.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pilgrimage (tīrthayātrā) is indicated, though no step-by-step rite is detailed in this verse.