
苏多(Sūta)叙述一连串对话:喜马拉雅山神向圣仙婆悉吒(Vasiṣṭha)请教,如何填平一处可怖的深裂大壑(vivara)。由于远古因陀罗曾剪断群山之翼,山岳失去飞行之能,故须寻求切实可行之法。婆悉吒提议由喜马拉雅之子难提伐陀那(Nandivardhana)与其挚友阿尔布达(Arbuda)协力;阿尔布达乃大力那伽,能迅疾上升。难提伐陀那起初推辞,称该地荒厉且社会不安;婆悉吒则安慰说,凭其净化的圣住,将建立河流、圣渡处(tīrtha)、诸神祠位,并使草木禽兽皆成吉祥,又将迎请大自在天摩醯首罗(Śiva)降临。阿尔布达答应,但以此地须因其名而闻名为条件。 阿尔布达依教填塞/开释深壑,使婆悉吒欢喜。作为恩赐,阿尔布达祈求山巅清净瀑泉得名“那伽圣渡”(Nāga Tīrtha),并令众生于彼沐浴可升至更高境界;亦宣说妇女得生育之福。经中并立时令功德法:于纳婆斯月白半第五日(Nabhas śukla-pañcamī)礼拜,摩伽月(Māgha)沐浴,施芝麻(tila-dāna),以及第五日行祭祖施食(pañcamī śrāddha)。婆悉吒悉皆允诺,建立道场(āśrama),并以苦行(tapas)显化出戈摩提河/溪(Gomati)。末后宣示果报:纵有重罪者亦因沐浴而得上趣;得见婆悉吒圣颜与脱离再生相系;阿伦达蒂(Arundhatī)亦被确认应受特别敬礼。
Verse 1
सूत उवाच । श्रुत्वा हिमाचलो वाक्यं वसिष्ठस्य महात्मनः । चिन्तयामास तत्कार्यं विवरस्य प्रपूरणे
苏多说道:听闻大德婆悉吒之言,喜马遮罗便思量那项事务——如何将那深渊裂隙填满。
Verse 2
चिरं विचार्य तमृषिमिदमाह नगोत्तमः । क उपायो नगानां वै तत्र गंतुं वदस्व मे
久经思量后,群山之最对那位圣仙说道:“诸山欲往彼处,有何方便之道?请为我宣说。”
Verse 3
पक्षच्छेदस्तु शक्रेण सर्वेषां च पुरा कृतः । तस्मादस्य मुनिश्रेष्ठ कार्यस्य पश्य निश्चयम्
“往昔,帝释天(因陀罗)曾斩断诸山之翼。是故,噢最胜牟尼,请审思并裁定成就此事的确当之策。”
Verse 4
वसिष्ठ उवाच । अस्त्युपायो नगानां तु तत्र नेतुं महानग । तवायं तनयस्तत्र विख्यातो नंदिवर्द्धनः
婆悉吒说道:“噢大山,确有一法可引诸山至彼处。汝之子在彼地以‘难提伐陀那’著称,必能成办此事。”
Verse 5
तस्यार्बुद इति ख्पातो वयस्यः परमं प्रियः । नागः प्राणभृतां श्रेष्ठः खेचरोऽपि च वीर्यवान्
“他有一位至亲同伴,名闻遐迩曰‘阿尔布陀’:乃龙族(那伽)之尊,众生之最胜,亦为行空之者,具大勇力。”
Verse 6
स वा ऊर्ध्वगतिः क्षिप्रं क्षणान्नेष्यत्यसंशयः । लीलया सर्वकृत्येषु तं विदित्वाऽहमागतः
“他上腾迅疾,顷刻之间必能载运诸山——毫无疑虑。知其于一切事业皆能游刃有余、如戏自在,故我前来相告。”
Verse 7
आदेशो दीयतामस्य दुःखं कर्तुं च नार्हसि । अवश्यं यदि भक्तोऽसि तत्र प्रेषय सत्वरम्
把命令交给他;你不应使他受苦。若你确实忠于本分与法义,就立刻派他前往那里。
Verse 8
सूत उवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा हिमवान्पुत्रवत्सलः । दुःखेन महताऽविष्टश्चिंतयामास भूधरः
苏多说道:听到婆悉吒的言语后,喜马梵——慈爱其子——被巨大的悲痛所笼罩,便开始深深思量。
Verse 9
मैनाकस्तनयोऽस्माकं प्रविष्टः सागरे भयात् । ज्येष्ठं तु सर्वथा चाथ वसिष्ठो नेतुमागतः । किं कृत्यमधुनाऽस्माकं कथं श्रेयो भविष्यति
“我们的儿子美那迦因恐惧而潜入大海;如今婆悉吒决意前来,要带走长兄(长者之山)。我们现在该怎么办?怎样才能保全我们的安宁与福祉?”
Verse 10
इतः शापभयं तीव्रमितो दुःखं च पुत्रजम् । वरं पुत्रवियोगोऽस्तु न शापो द्विजसंभवः
“一边是对严厉诅咒的强烈恐惧;一边是失子之痛。宁可与子分离,也不要承受出自婆罗门的诅咒。”
Verse 11
स एवं निश्चयं कृत्वा नंदिवर्धनमुक्तवान् । गच्छ त्वं पुत्र मे वाक्याद्वसिष्ठस्याश्रमं प्रति
既已如此定夺,他对难提伐檀那说道:“去吧,我儿——依我之言——前往婆悉吒的静修林(阿湿罗摩)。”
Verse 12
तत्रास्ति विवरो रौद्रस्तं प्रपूरय सत्वरम् । अर्बुदं नागमादाय मित्रं प्राणभृतां वरम्
彼处有一可怖深渊——速速将其填满。并携阿尔布达那伽同行;彼为友伴,乃诸有情中最胜者。
Verse 13
नंदिवर्द्धन उवाच । पापीयान्स विभो देशः फलमूलैर्विवर्जितः । पालाशैः खादिरैराढ्यो धवैः शाल्मलिभिस्तथा
难提伐陀那说道:“主啊,那地方极其严酷——无果无根。然而却丛生帕拉沙与卡迪拉之树,并有达瓦与沙摩利。”
Verse 14
सुनिष्ठुरैर्नृपशुभिर्भिल्लैश्च विविधैरपि । नद्यो वहंति नो तत्र दुष्टा लोकाश्च वासिनः । नार्होऽहं पर्वतश्रेष्ठ तत्र गंतुं कथंचन
“那地方尽是凶悍之人——卑劣之王与种种毗罗(Bhilla)部族。彼处河流不行,居民亦多邪恶。噢,群山之最胜者,我无论如何都不堪前往那里。”
Verse 15
अथोवाच वसिष्ठस्तं संत्रस्तं नंदिवर्द्धनम् । मा भीः कार्या त्वया तत्र देशे दौष्ट्यात्कथंचन
于是婆悉吒对惊惶的难提伐陀那说道:“莫惧;切莫因那国土之恶而生畏。”
Verse 16
तव मूर्ध्नि सदा वासो मम तत्र भविष्यति । तीर्थानि सरितो देवाः पुण्यान्यायतनानि च
“在你的峰顶,我的居所将恒常安住于彼。并且那里也将兴起圣地渡口(tīrtha)、神圣河流、诸天神祇,以及能净化众生的圣所。”
Verse 17
वृक्षाश्च विविधाकाराः पत्रपुष्पफलान्विताः । सदा तत्र भविष्यंति मृगाश्च विहगाः शुभाः
彼处常有种种形态之树,具足叶、花与果;吉祥的兽类与飞鸟亦将栖居其间。
Verse 18
अहमेवानयिष्यामि तवार्थे च महेश्वरम् । तदा स्थास्यंति वै तत्र सर्वे देवाः सवासवाः
为汝之故,我将亲自迎请摩醯湿伐罗至彼处;届时诸天众神,连同婆娑婆(因陀罗),必将安住于彼。
Verse 19
सूत उवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्व संहृष्टो नंदिवर्द्धनः । अर्बुदं नागमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह
苏多曰:闻婆悉吒之言,难提伐达那心生欢喜。遂趋近阿尔布达——龙蛇之主——而说如下之语。
Verse 20
तत्र यावोऽद्य भद्रं ते वयस्य विनयान्वित । एतत्कार्यमहं मन्ये सांप्रतं द्विजसंभवम्
今日且往彼处——愿福佑于汝,温良有礼之同龄友。吾以为此事当下正合其时,乃出于婆罗门之法义(达摩)之旨。
Verse 21
अर्बुद उवाच । अहं तत्रागमिष्यामि स्नेहात्ते पर्वतात्मज । तत्रैव च वसिष्यामि त्वया सार्द्धमसंशयम्
阿尔布达曰:因爱念于汝,噫,山所生者,我将前往彼处;并必与汝同住于彼,毫无疑虑。
Verse 22
किं त्वहं प्रणयाद्भ्रातर्वक्ष्यामि यद्वचः शृषु । प्रणयान्नान्यथा कार्यं यद्यहं तव संमतः
然而,兄长啊,出于深情我只陈一愿——请听我之言。因我等情谊之系,若我为你所认可,便不应另作他法。
Verse 23
मन्नाम्ना ख्यातिमायातु नान्यत्किंचिद्वृणोम्यहम् । ततः सोऽपि प्रतिज्ञाय आरूढस्तस्य चोपरि । प्रणम्य पितरौ चैव प्रतस्थे मुनिना सह
“愿声名因我之名而起;我别无所求。”于是他也立誓,登上其背。又礼拜双亲,遂与圣仙同启行程。
Verse 24
दिव्यैर्वृक्षैः शुभैः पूर्णैर्नदीनिर्झरसंकुलैः । मधुरैर्विहगैर्युक्तो मृगैः सौम्यैः समन्वितः
彼处遍满吉祥天树,河流与飞瀑交织成群;甜音鸟鸣回响,其间又有温驯安宁之鹿点缀——宛如圣境,熠熠生辉。
Verse 25
मुक्तोऽर्बुदेन तत्रैव विवरे मुनिवाक्यतः । समस्तस्तत्रानासाग्रं गतः पर्वतसत्तमः
就在那洞窟之中,阿尔布达遵从圣仙之言将其释放。于是那最胜之“山”(山中大蛇)全身显现,抵达那通道的洞口。
Verse 26
विमुक्तो विवरे तस्मिन्नर्बुदेन महात्मना । परिपूर्णे महारौद्रे संतुष्टो मुनिपुंगवः
当大心的阿尔布达在那洞窟中将其解放之时——纵然此处广大而令人敬畏——诸仙之最胜者亦心生满足。
Verse 27
ब्रवीच्चार्बुदं नागं वरं वरय सुव्रत । परितुष्टोऽस्मि ते भद्र कर्मणानेन पन्नग
他对那伽阿尔布达说道:“持戒坚固者啊,择取一愿吧。高贵的圣蛇啊,因你此举,我心甚悦。”
Verse 28
अर्बुद उवाच । एष एव वरोऽस्माकं यत्त्वं तुष्टो महामुने । अवश्यं यदि दातव्यं तच्छृणुष्व द्विजोत्तम
阿尔布达说道:“我们的愿望唯此——大牟尼啊,愿你欢喜。然若必定要赐一愿,请听我言,二生中最胜者。”
Verse 29
यच्चैतच्छिखरे ह्यस्मिन्निर्झरं निर्मलोदकम् । नागतीर्थमिति ख्यातिं भूतले यातु सर्वतः
“并愿此峰之巅这清澈无垢的泉流,遍于大地皆称其名为‘那伽圣渡(Nāga-tīrtha)’。”
Verse 30
अत्रैवाहं वसिष्यामि मित्रस्नेहात्सदा मुने । तत्र स्नात्वा दिवं यातु मानवस्त्वत्प्रसादतः
“牟尼啊,我将因友爱之情恒住于此;并愿凭你的恩德,凡于彼处沐浴之人皆得升天界。”
Verse 31
अपि वंध्या च या नारी स्नानमात्रं समाचरेत् । सा स्यात्पुत्रवती विप्र सुखसौभाग्यसंयुता
“即便是不孕之女,只要在彼处一浴,婆罗门啊,也将得子为母,具足安乐与吉祥福运。”
Verse 32
वसिष्ठ उवाच । या वंध्यास्मिञ्जले पूर्णे स्नानमात्रं करिष्यति । सापि पुत्रमवाप्नोति सर्वलक्षणलक्षितम्
瓦西什塔说道:“即使是不孕的女子,只要在这充满神圣力的水中沐浴一次,也将得一子,具足一切吉祥相。”
Verse 33
नभसः शुक्लपंचम्यां फलैः पूजां करोति च । अपि वर्षशता नारी सा भविष्यति पुत्रिणी
“又若在纳婆斯月的白半第五日,以果品行供养礼拜,则纵使百年无子的女子,也将蒙福得子。”
Verse 34
येऽत्र स्नानं करिष्यंति ह्यस्मिंस्तीर्थे च भक्तितः । यास्यंति ते परं स्थानं जरामरणवर्जितम्
凡在此圣渡处(tīrtha)以虔敬之心沐浴者,必将到达至上之境,远离衰老与死亡。
Verse 35
श्राद्धं चात्र करिष्यंति पंचम्यां ये समाहिताः । मासे नभसि तीर्थस्य फलं तेषां भविष्यति
又凡于纳婆斯月之第五日(pañcamī),心神专注在此行施祖祭(śrāddha)者,必得此圣地的圆满功德之果。
Verse 36
सूत उवाच । एवं दत्त्वा वरं तस्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । नंदिवर्द्धनमभ्येत्य वाक्यमेतदुवाच ह
苏多说道:如是赐予他恩愿之后,圣贤仙人瓦西什塔走近难提伐尔达那,便说了如下之语。
Verse 37
वरं च व्रियतां वत्स परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । विनयात्सौहृदात्सर्वं दास्यामि यत्सुदुर्ल्लभम्
亲爱的孩子,选择一个恩赐吧;无垢者,我对你甚为欢喜。因你的谦卑与深情,我将赐予你连极难得之物也不吝。
Verse 38
नंदिवर्द्धन उवाच । तवास्तु वचनं सत्यं पूर्वोक्तं मुनिसत्तम । सांनिध्यं जायतामत्र अवश्यं तव सर्वदा
难提伐陀那说道:愿您先前所说之言成就真实,至上圣仙。愿您在此常住的临在生起——必定如此,恒常不变。
Verse 39
यथाहमर्बुदेत्येवं ख्यातिं गच्छामि भूतले । प्रसादाच्चैव ते भूयादेतन्मे मनसि स्थितम्
并愿凭您的恩泽,我在大地之上以“阿尔布达”之名而得闻名——此愿已牢牢安住于我心。
Verse 40
सूत उवाच । एवमस्त्विति तं प्रोच्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । चक्रे स्वमाश्रमं तत्र तस्य वाक्येन नोदितः
苏多说道:对他说“如是成就”之后,具福德的圣仙婆悉吒应其所请,便在彼处建立了自己的道场精舍。
Verse 41
पनसैश्चंपकैराम्रैः प्रियंगुबिल्वदाडिमैः । नानापक्षिसमायुक्तो देवगन्धर्वसेवितः
彼处以菠萝蜜树、金香木(campaka)、芒果、香草木(priyangu)、毕罗树(bilva)与石榴点缀;群鸟纷集,天众与乾闼婆亦常来游憩供奉。
Verse 42
तस्थौ तत्र मुनिश्रेष्ठो ह्यरुंधत्या समन्वितः । गोमतीमानयामास तपसा मुनिसत्तमः
在那里,最卓越的牟尼与阿伦达蒂相伴而住;凭其苦行(tapas)之力,这位至上圣贤令戈玛蒂河被迎请至此。
Verse 43
यस्यां स्नात्वा दिवं यांति अतिपापकृतो नराः । माघमासे विशेषेण मकरस्थे दिवाकरे
在那戈玛蒂河中沐浴,即使罪业深重之人亦能升天——尤其在摩伽月,当太阳行至摩羯(Makara,摩羯座)之时。
Verse 44
येत्र स्नानं करिष्यंति ते यास्यंति परां गतिम्
凡在那圣地行沐浴之仪者,必得至上归趣(最高境界)。
Verse 45
माघमासे विशेषेण तिलदानं करोति यः । तिलसंख्यानि वर्षाणि स्वर्गे तिष्ठति मानवः
凡于摩伽月尤为殊胜之时施舍芝麻者,其人在天界安住的年数,等同于所施芝麻之粒数。
Verse 46
बहुना किमिहोक्तेन स्तानमात्रं समाचरेत्
此处何须多言?但当行圣浴;唯此便已足够。
Verse 47
वसिष्ठस्य मुखं दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते । अरुंधती पूजनीया पूजनीया विशेषतः
一旦瞻仰婆悉吒(Vasiṣṭha)圣者之面,便不复再受轮回。阿伦达蒂(Arundhatī)当受礼敬——尤为应当崇敬供奉。