Adhyaya 147

Verse 1

सूत उवाच । तथान्योऽपि च तत्रास्ति देवः पुत्रप्रदो नृणाम् । वटिकेश्वर नामा च सर्वपापहरो हरः

苏多说道：此外，彼处尚有另一尊神祇，能赐男子以子嗣；其名为瓦提凯湿伐罗（Vāṭikeśvara）——即哈罗（Hara，湿婆），能除尽一切罪垢者。

Verse 2

यस्मिन्वटिकया पूर्वं तपस्तप्तं द्विजोत्तमाः । प्राप्ता पुत्रं शुके याते वनं व्यासात्कपिंजलम्

在那处瓦提迦（圣林）中，往昔最尊贵的两生者曾修苦行而得一子；当舒迦入林之时，迦毗阇罗亦自毗耶娑而来至彼处。

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कस्यासौ वटिका तत्र कथं तप्तवती तपः । कस्माद्गृहं परित्यक्त्वा शुकोऽपि वनमाश्रितः

诸仙人说道：“那里的瓦提迦属于谁？她如何修行苦行？又因何缘故，舒迦舍家而入林，依止森林？”

Verse 4

कथं कपिजलं पुत्रं व्यासाल्लेभे शुचिस्मिता

那位清净而含柔和微笑的女子，如何从毗耶娑得到了名为迦毗阇罗的儿子？

Verse 5

सूत उवाच । आसीद्व्यासस्य विप्रेंद्राः कलत्रार्थं मतिः क्वचित् । निष्कामस्य प्रशांतस्य सर्वज्ञस्य महात्मनः

苏多说道：“噢，婆罗门中的至上者啊，毗耶娑曾有一时生起欲娶妻之念——然而他本是离欲、寂静、全知、具大灵性的圣者。”

Verse 6

ततः क्षयमनुप्राप्ते वंशे कुरुसमुद्भवे । विचित्रवीर्यमासाद्य पार्थिवं द्विजसत्तमाः

随后，噢，两生者中的至上者啊，当出自俱卢的宗脉趋于衰落之时，（毗耶娑）便前往觐见国王毗奇特罗毗利耶。

Verse 7

सत्यवत्याः समादेशात्तस्य क्षेत्रे ततः परम् । स पुत्राञ्जनयामास त्रीञ्छूरान्पांडुपूर्वकान्

随后，依萨蒂娅瓦蒂之命，在那生育之地，他诞下三位英勇之子，以般度（Pāṇḍu）为首。

Verse 8

वानप्रस्थव्रते तिष्ठन्सकृन्मैथुनतत्परः । क्षेत्रजैस्तनयैर्वंशे कुरोस्तस्मादुपस्थिते

他安住于林居期（vānaprastha）之誓，只行合一一次；由此以“田生子”（kṣetraja）之子嗣，使俱卢（Kuru）族从衰微中复兴。

Verse 9

ततः स चिंतयामास भार्यामद्य करोम्यहम् । गार्हस्थ्येनाथ धर्मेण साधयामि शुभां गतिम्

随后他思忖道：“今日我当迎娶妻室；依家住者之法（gārhasthya-dharma），我将成就吉祥归趣。”

Verse 10

ततः स प्रार्थयामास जाबालिं तु सुतां शुभाम् । वटिकाख्यां शुभां कन्यां स ददौ तस्य सत्वरम्

随后他求娶阇婆利（Jābāli）那位吉祥之女；阇婆利便迅速将名为瓦蒂迦（Vaṭikā）的贤淑少女许配给他。

Verse 11

ततस्तया समेतः स वनवासं समाश्रितः । वानप्रस्थाश्रमे तिष्ठन्कृतमैथुनतत्परः

随后他与她相伴而行，归依林居之道；住于林居期（vānaprastha）之道场中，为续嗣而行合一之事。

Verse 12

ततो गर्भवती जज्ञे पिंजला तस्य पार्श्वतः । ऋतौ मोहनमासाद्य व्यासात्सत्यवतीसुतात्

随后，瓶阇罗在他身旁怀孕；于其受孕之时，因迷惑之力而感应，遂由萨提雅伐蒂之子圣仙毗耶娑而受胎。

Verse 13

अथ याति परां वृद्धिं स गर्भस्तत्र संस्थितः । उदरे व्यासभार्यायाः शुक्लपक्षे यथा शशी

于是，那安住其中的胎儿在毗耶娑之妻的腹中渐至圆满强盛，犹如白半月中月轮渐盈。

Verse 14

एवं संगच्छतस्तस्य वृद्धिं गर्भस्य नित्यशः । द्वादशाब्दा अतिक्रांता न जन्म समवाप्नुयात्

如是，胎儿日日如法增长；纵使十二年已过，仍未得出生。

Verse 15

यत्किंचिच्छृणुते तत्र गर्भस्थोऽहि वचः क्वचित् । तत्सर्वं हृदिसंस्थं च चक्रे प्रज्ञासमन्वितः

凡他在胎中偶然听闻之语，皆悉数藏于心间；以具足明辨之慧而成。

Verse 16

वेदाः सांगाः समाधीता गर्भवासेऽपि तेन च । स्मृतयश्च पुराणानि मोक्षशास्त्राणि कृत्स्नशः

即便居于胎中，他亦已彻底通达诸吠陀及其支分，又尽学《斯摩利提》、诸《往世书》与一切开示解脱之论典。

Verse 17

तत्रस्थोऽपि दिवा नक्तं स्वाध्यायं प्रकरोति सः । न च जन्मोत्थजां बुद्धिं कथंचिदपि चिंतयेत्

即使住在彼处，他也昼夜不息地行持自诵研习（svādhyāya）之圣业；并且绝不容许心识落入由世俗生身所起的执念。

Verse 18

सापि माता परा पीडां नित्यं याति तथाकुला । यथायथा स संयाति वृद्धिं जठरमाश्रितः

那位母亲亦复如是，忧苦惶乱，恒常承受剧痛；因为他——寄居于她腹中——愈发增长。

Verse 19

ततश्च विस्मयाविष्टो व्यासो वचनमब्रवीत् । कस्त्वं मद्गृहिणीकुक्षौ प्रविष्टो गर्भरूपधृक्

于是，毗耶娑惊异充满，开口说道：“你是谁，进入我妻之胎，执持胎儿之形？”

Verse 21

गजोऽहं तुरगश्चापि कुक्कुटश्छाग एव च । योनीनां चतुराशीतिसहस्राणि च संख्यया

“我曾为象，亦曾为马、为雄鸡、为山羊；而诸‘胎门’（yoni，生类之形）数目为八万四千。”

Verse 22

भ्रांतोऽहं तेषु सर्वेषु तत्कोऽहं प्रब्रवीमि किम् । सांप्रतं मानुषो भूत्वा जठरं समुपाश्रितः

“我于诸生之中漂泊流转；因此我还能说什么——我究竟是谁？如今得为人身，我依止此胎而住。”

Verse 23

मानुषं न करिष्यामि निष्कामं च कथंचन । निर्विष्टो भ्रममाणोऽत्र संसारे दारुणे ततः

“我无法以任何方式使此人身成为无欲之身；因为我在这可怖的轮回（saṃsāra）中漂泊已久，心生厌离。”

Verse 24

अत्रस्थो भवनिर्मुक्तो योगाभ्यासरतः सदा । मोक्षमार्गं प्रयास्यामि स्थानान्मोक्षमसंशयम्

“就住在此处，解脱于世间之有（bhava），恒常专注于瑜伽修习；我将行于解脱之道——必定从此地获得解脱（mokṣa），毫无疑虑。”

Verse 25

तावज्ज्ञानं च वैराग्यं पूर्वजातिस्मृतिर्यथा । यावद्गर्भस्थितो जन्तुः सर्वोऽपि द्विजसत्तम

“只要众生仍住于胎中，噢最胜的二次生者（dvija），其内便具足智慧与离欲（vairāgya），并且忆念前世诸生。”

Verse 26

यदा गर्भाद्विनिष्क्रांतः स्पृश्यते विष्णुमायया । तदा नाशं व्रजत्याशु सत्यमेतदसंशयम्

“然而当他出离胎中，被毗湿奴的幻力（māyā）所触时，那（胎中之智与离欲）便迅速消亡——此乃真实，毫无疑虑。”

Verse 27

तस्मान्नाहं द्विजश्रेष्ठ निष्क्रमिष्ये कथंचन । गर्भादस्मात्प्रयास्यामि स्थानान्मोक्षमसंशयम्

“因此，噢最胜的二次生者，我绝不以任何方式出离。就在此胎中之境，我将从此处启程趋向解脱（mokṣa）——毫无疑虑。”

Verse 28

व्यास उवाच । न भविष्यति ते माया वैष्णवी सा कथंचन । सुघोरान्नरकादस्मान्निष्क्रमस्व विगर्हितात्

毗耶娑说：那毗湿奴之幻力（Vaiṣṇavī māyā）决不会以任何方式在你身上生起。你当从这极其可怖、可憎的囚禁地狱中脱出。

Verse 29

गर्भवासात्ततो योगं समाश्रित्य शिवं व्रज । तस्माद्दर्शय मे वक्त्रं स्वकीयं येन मे भवेत् । आनृण्यं पितृलोकस्य तव वक्त्रस्य दर्शनात्

随后，离开胎中之居，依止瑜伽而趋向湿婆。故请示我你自己的面容，使我因得见你面而解除对祖灵世界的债负。

Verse 30

गर्भ उवाच । वासुदेवं प्रतिभुवं यदि मे त्वं प्रयच्छसि । इदानीं यत्स्वयं तन्मे जन्म स्यान्नान्यथा द्विज

胎儿说道：若你赐我以瓦苏戴瓦亲自为护持与担保，则愿我此刻依其自愿而出生；否则不可，噢二次生者。

Verse 31

सूत उवाच । ततो व्यासो द्रुतं गत्वा द्वारकां प्रति दुःखितः । कथयामास वृत्तांतं विस्तराच्चक्रपाणिने

苏多说道：于是毗耶娑心怀忧苦，疾行前往堕罗迦，向持轮之主（克里希纳）详尽陈述全部经过。

Verse 32

तेनैव सहितः पश्चात्स्वगृहं पुनरागतः । व्यासः प्रतिभुवं तस्मै दातुं विष्णुं निरंजनम्

其后，毗耶娑与祂同行，再次回到自家住处，为那众生奉上无垢的毗湿奴作为所立誓约的担保者。

Verse 33

श्रीकृष्ण उवाच । प्रतिभूरस्मि नाशाय मायायास्तव निर्गमे । मद्वाक्यान्निष्क्रमं कृत्वा गच्छ मोक्षमनुत्तमम्

圣克里希纳说道：“我为你作保；当你出离之时，愿幻力（māyā）得以毁灭。依我之言而出，前往无上解脱。”

Verse 34

ततो द्रुतं विनिष्क्रांतो विष्णुवाक्येन स द्विजाः । द्वादशाब्दप्रमाणस्तु यौवनस्य समीपगः

随后，在毗湿奴圣言的催促下，他迅速出离，噢二次生者们。虽年仅十二载，却已近乎青年之姿，成熟超越其岁数。

Verse 35

ततः प्रणम्य दैत्यारिं व्यासं च जननीं तथा । प्रस्थितो वनवासाय तत्क्षणाद्व्यासनंदनः

随后，他礼拜降伏阿修罗者（主宰）、又礼拜毗耶娑，并同样礼拜其母。毗耶娑之子当即启程入林，拥抱出离的遁世之行。

Verse 36

अथ तं स मुनिः प्राह तिष्ठ पुत्रात्ममंदिरे । संस्काराञ्जातकाद्यांश्च येन ते प्रकरोम्यहम्

于是那位牟尼对他说：“孩子，且住在我这道场居所之内，使我得以为你举行诸般净化礼（saṃskāra），从诞生之礼起始。”

Verse 37

शिशुरुवाच । संस्काराः शतशो जाता मम जन्मनिजन्मनि । भवार्णवे परिक्षिप्तो यैरहं बन्धनात्मकैः

孩童说道：“无数净化印痕（saṃskāra）在我身上生起，生生世世不绝；正因这些结缚之力，我被抛入轮回有海（bhava）的汪洋。”

Verse 38

श्रीभगवानुवाच । शुकवज्जल्पते यस्मात्तवायं पुत्रको मुने । तस्माच्छुकोऽयं नाम्नास्तु योगविद्याविचक्षणः

世尊说道：“圣者啊，因你之子言语如鹦鹉（śuka），故当以‘舒迦（Śuka）’为名——善能辨识瑜伽之智者。”

Verse 39

नायं स्थास्यति हर्म्ये स्वे मोहमायाविवर्जितः । तस्माद्गच्छतु मा स्नेहं त्वं कुरुष्वास्य संभवम्

“他不会久居自家宫宅，因为已离迷妄与幻力（māyā）。故当任其前行；莫以爱执牵缠——当尽你对其降生所应尽之责。”

Verse 40

अहं गृहं प्रयास्यामि त्वं मुक्तः पैतृकादृणात् । दर्शनादेव पुत्रस्य सत्यमेतन्मयोदितम्

“我将回归我的居处。你已脱离祖先之债；仅以得见其子，此事便已成就——此乃真实，乃我所宣说。”

Verse 41

एवमुक्त्वा हृषीकेशो व्यासमामंत्र्य सत्वरम् । विहगाधिपमारूढः प्रययौ द्वारकां प्रति

言毕，赫利希凯沙（Hṛṣīkeśa）迅速向毗耶娑辞别；乘上鸟中王者，启程前往堕罗迦（Dvārakā）。

Verse 42

ततो गते हृषीकेशे व्यासः पुत्रमुवाच ह । प्रस्थितं वनवासाय निःस्पृहं स्वगृहं प्रति

赫利希凯沙离去之后，毗耶娑对其子说道——那已启程入林修居者，心无所求，甚至对自家亦不系念。

Verse 43

व्यास उवाच । गृहस्थधर्मरिक्तानां पितृवाक्यं प्रणश्यति । पितृवाक्यं तु यो मोहान्नैव सम्यक्समाचरेत् । स याति नरकं तस्मान्मद्वाक्यात्पुत्र मा व्रज

毗耶娑说道：“对失却居家之法者，父亲的训诫便失其威力；然而有人因迷妄而不如法奉行父命，必堕地狱。故而，吾子啊，切莫违我之言而去。”

Verse 44

शुक उवाच । यथाद्याहं त्वया जातो मया त्वं चान्यजन्मनि । संजातोऽसि मुनिश्रेष्ठ तथाहमपि ते पिता

舒迦说道：“正如今日我由你而生，在另一世中，你也曾由我而生，噢诸牟尼中最胜者。如此，我亦曾为你的父亲。”

Verse 45

तस्माद्वाक्यं त्वया कार्यं यद्येषा धर्मसंस्थितिः । नाहं निषेधनीयस्तु व्रजमानस्तपोवनम्

因此，若这确是已确立的正法之道，你当遵行我之言。莫要阻拦我，因为我正启程前往苦行林（tapovana），那修苦行之圣林。

Verse 46

व्यास उवाच । ब्राह्मणस्य गृहे जन्म पुण्यैः संप्राप्यते नृभिः । संस्कारान्यत्र संप्राप्य वेदोक्तान्मुनिराप्यते

毗耶娑说道：“众人以积累的福德，得生于婆罗门之家；在那里，领受吠陀所规定的诸般净化仪轨（saṃskāra）之后，便能成就牟尼之位。”

Verse 47

शुक उवाच । संस्कारैराप्यते मुक्तिर्यदि कर्म शुभं विना । पाखंडिनोऽपि यास्यंति तन्मुक्तिं व्रतधारिणः

舒迦说道：“若解脱仅凭诸净化仪轨（saṃskāra）而得，无须善行正业，那么连伪善之徒也会仅靠持守外相之誓戒而到达那解脱。”

Verse 48

व्यास उवाच । ब्रह्मचारी भवेत्पूर्वं गृहस्थश्च ततः परम् । वानप्रस्थो यतिश्चैव ततो मोक्षमवाप्नुयात्

毗耶娑说：人应先为梵行者（brahmacārin，持戒求学），继而为居士（gṛhastha）；其后为林居者（vānaprastha），再为出离者（yati）。循此阶次，方得解脱（mokṣa）。

Verse 49

शुक उवाच । ब्रह्मचर्येण चेन्मोक्षस्तत्षण्ढानां सदा भवेत् । गृहस्थाश्रमिणां चेत्स्यात्तत्सर्वं मुच्यते जगत्

舒迦说：若解脱仅凭梵行（brahmacarya）即可得，那它便常归于无能者；若仅凭居家之道即可得，则整个世间都应已得解脱。

Verse 50

अथवा वनरक्तानां तन्मृगाणां प्रजायते

否则，那解脱也该生于恋慕山林的鹿与诸兽之中。

Verse 51

अथवा यतिधर्माणां यदि मोक्षो भवेन्नृणाम् । दरिद्राणां च सर्वेषां तन्मुक्तिः प्रथमा भवेत्

再者，若人之解脱仅由遁世者（yati）之戒律而生，则在一切人中，贫者当先得此解脱。

Verse 52

व्यास उवाच । गृहस्थधर्मरक्तानां नृणां सन्मार्गगामिनाम् । इह लोकः परश्चैव मनुना संप्रकीर्तितः

毗耶娑说：对于安住居家之法、行于善道的人，摩奴已宣说：此世与来世，皆为其所安稳成就。

Verse 53

श्रीशुक उवाच । गृहगुप्तौ सुगुप्तानां बंधानां बंधुबंधनैः । मोहरागसमावेशात्सन्मार्ग गमनं कुतः

圣者舒迦曰：若人深藏于家宅守护之堡垒，被亲族与执著之绳索缚住，又为迷妄与贪欲所淹没，怎能行于善道？

Verse 54

व्यास उवाच । कष्टं वने निवसतोऽत्र सदा नरस्य नो केवलं निजतनुप्रभवं भवेच्च । दैवं च पित्र्यमखिलं न विभाति कृत्यं तस्माद्गृहे निवसतात्महितं प्रचिन्त्यम्

毗耶娑曰：人若常住林野，艰苦生起，不唯出自自身之躯。且对诸天与祖灵（pitṛ）之诸般义务，亦难以如法圆满。故居家之时，当以审思求取真正自利之道。

Verse 55

श्रीशुकदेव उवाच । भावेन भावितमहातपसां मुनीनां तिष्ठन्ति तावदखिलानि तपःफलानि । यत्ते निकाशशरणाः पुरुषा न जातु पश्यंत्यसज्जनमुखानि सुखं तदेव

圣舒迦提婆曰：只要大苦行者与牟尼诸圣内心充满神圣之意（bhāva），其一切苦行之果便安住不失。诚然，你的安乐唯在此：依止清净辨慧之人，永不必见恶人之面。

Verse 56

व्यास उवाच । गृहं परिग्रहः पुंसां गृहस्थाश्रमधर्मिणाम् । इहलोके परे चैव सुखं यच्छति शाश्वतम्

毗耶娑曰：奉行居士（gṛhastha-āśrama）之法者，以家宅与正当资具为所依；此能赐予今世与后世皆恒久之安乐。

Verse 57

श्रीशुक उवाच । शीतं हुताशादपि दैवयोगात्सञ्जायते चन्द्रमसोऽपि तापः । परिग्रहात्सौख्यसमुद्भवोऽत्र भूतोऽभवद्भावि न मर्त्यलोके

圣者舒迦曰：因命运之转，火亦可觉寒，月亦可生灼热。同样，在此凡世，因财物而生之乐从不恒定——无论过去、现在或未来。

Verse 58

व्यास उवाच । सुपुण्यैर्लभ्यते कृच्छ्रान्मानुष्यं भुवि दुर्लभम् । तस्मिंल्लब्धे न किं लब्धं यदि स्याद्गृहधर्मवित्

毗耶娑说道：唯凭广大功德，且历经艰难，方能在世间得此稀有的人身。既已得人身，若真明了居家之法（达摩），又有何不可得呢？

Verse 59

श्रीशुकदेव उवाच । यदि स्याज्ज्ञानसंयुक्तो जन्मकालेत्र मानवः । निजावस्थां समालोक्य तज्ज्ञानं हि विलीयते

圣者舒迦提婆说道：纵使有人在出生之时便具足知识，一旦观见自身的处境与局限，那知识也确会消融散失。

Verse 60

व्यास उवाच । मुदितस्यापि पुत्रस्य गर्दभस्यार्भकस्य च । भस्मलोलस्य लोकस्य शब्दोऽपि रटतो मुदे

毗耶娑说道：即便只是为一个儿子——纵如小驴之婴——这迷恋灰烬的世间也会发出呼喊，欢喜地高声叫嚷。

Verse 61

श्रीशुक उवाच । रसता सर्पता धूलि लोके त्वशुचिना चिरम् । मुनेऽत्र शिशुना लोकस्तुष्टिं याति स बालिशः

圣者舒迦说道：在此世间久已充满不净之尘，喧嚷着、爬行着。然而，噢牟尼啊，人们却仅因一个婴孩便心生欢喜；这正是世间的稚拙之态。

Verse 62

व्यास उवाच । पुंनामास्ति महारौद्रो नरको यममन्दिरे । पुत्रहीनो व्रजेत्तत्र तेन पुत्रः प्रशस्यते

毗耶娑说道：在阎摩之境有一处极其可怖的地狱，名为“普姆那摩”（Puṃnāma）。据说无子之人将堕往彼处；因此人们称颂有子。

Verse 63

श्रीशुक उवाच । यदि स्यात्पुत्रतः स्वर्गः सर्वेषां स्यान्महामुने । शूकराणां शुनां चैव शलभानां विशेषतः

圣者室利·舒迦说道：“若仅因有子便能得天界，噢大牟尼，那么天界当属一切众生——尤其是猪、狗，乃至飞蛾。”

Verse 64

व्यास उवाच । पितॄणामनृणो मर्त्यो जायते पुत्रदर्शनात् । पौत्रस्यापि च देवानां प्रपौत्रस्य दिवाश्रयः

毗耶娑说道：“见到儿子，凡人便偿清对祖灵（父祖）的债。又因孙子，诸天亦得满足；因曾孙，仿佛在天界有了依托。”

Verse 65

शुक उवाच । चिरायुर्ज्जायते गृध्रः संततिं पश्यते निजाम् । क्रमेण संततं किं न स मोक्षं प्रतिपद्यते

舒迦说道：“秃鹫生来长寿，得见自家血脉绵延。若它循序渐进，常能目睹不断的传续——又何以不能也因此渐次证得解脱（莫克沙）呢？”

Verse 66

सूत उवाच । एवमुक्त्वा परित्यज्य पितरं स वनं गतः । मातरं च सुदुःखार्तां प्रलपन्तीमनेकधा

苏多说道：“说罢此言，他便离开父亲而入林中；也撇下母亲，悲苦至极，百般哀号。”

Verse 67

तं दृष्ट्वा दुःखितो व्यासो निराशः पुत्रदर्शने । पुत्रशोकाभिसंतप्तो भार्यया सहितोऽभवत्

见此情景，毗耶娑悲恸不已，对再见其子已然绝望；为丧子之痛所灼，他与妻子相依而住，同受哀伤。